Иако седум концесии се одземени, 16 мали хидроелектрани продолжуваат да работат во пределот на Шар Планина, предизвикувајќи исушени реки, загадена вода и уништен биодиверзитет, велат локалните жители.
Пишува: Линда Адеми
Мали хидроелектрани во Северна Македонија продолжуваат да предизвикуваат штета врз животната средина и водните ресурси, додека државата ги субвенционира нивните сопственици со милиони евра од буџетот, покажуваат податоците на Инбокс7.
Во пределот на Шар Планина, иако седум концесии се одземени, 16 хидроелектрани сè уште работат. Жителите од селата Теарце, Доброште, Одри и Јегуновце велат дека „реките се исушени, водата е загадена, а биодиверзитетот е уништен“.
Субвенции за малку енергија
Според податоците на Агенцијата за енергетика, малите хидроелектрани произведуваат само 4,6 отсто од вкупната електрична енергија. Меѓутоа, државата секоја година издвојува милиони евра за нивни субвенции, собирајќи ги средствата од сметките на граѓаните.
Од 2010 до ноември 2020 година, компаниите кои управуваат со мали хидроелектрани добиле над 90 милиони евра. Овие субвенции се дел од политиката за стимулирање на обновливи извори, но нивниот придонес во националниот енергетски систем е минимален.
Субвенциите во спротивност со ЕУ директивите
Еколошки организации како WWF и Bankwatch предупредуваат дека субвенциите за мали хидроелектрани се во спротивност со директивите на Европската унија. Според нив, „несразмерната еколошка и социјална штета предизвикана од малите хидроцентрали е веќе препознаена од Енергетската заедница и Техничката експертска група на ЕУ“.
Тие препорачуваат дека земјите од Западен Балкан треба да се фокусираат на енергетска ефикасност и обновливи извори со помало влијание, како сончева и ветерна енергија, со соодветно планирање и учество на јавноста.
Во Северна Македонија има 359 обновливи електроцентрали, од кои 103 се мали хидроелектрани, а 251 се фотоволтаични. Само една централа е на ветерници и биомаса, а три на биогас.
Регулаторната комисија за енергетика наведува дека од 120 малих хидроелектрани, 93 се во работа, а 27 имаат привремени решенија.
Кој профитира?
Сопствениците остваруваат значителни профити. Најпрофитабилна е „Хидро енерџи груп“ со 423.000 евра нето добивка во 2019 година и маржа од 47 проценти. Следат „Монтинг Енергетика Тиквеш“ со 396.000 евра добивка и „ЕМК ДООЕЛ“ со приход од околу милион евра.
Некои од компаниите се поврзани со поранешни владини функционери. На пример, „Хидро енерџи груп“ е формирана од конзорциум кој вклучува бившиот вице-премиер Кочо Анѓушев.
По прогласувањето на Шар Планина за Национален парк, Владата раскина седум концесии за мали хидроелектрани во заштитени зони. На четири инвеститори ќе им се исплатат вкупно 1,05 милиони евра за направените трошоци. Најголема отштета од 600.000 евра ќе добие „Гравис Хидро“, а околу 270.000 евра „Трибека Хидро“.
Надеж за иднината
Иако одземањето на седум концесии е прв успех, локалните жители и невладините организации велат дека борбата продолжува. Нивната надеж е дека процесот на пристапување во Европската унија ќе принуди прилагодување на законот според европските стандарди за животната средина.
„Целта е сите мали хидроелектрани кои ги уништуваат реките и биодиверзитетот да бидат регулирани или отстранети“, велат активистите.