Пишува: Никица Корубин
Во време на драматично предизвикување на западната култура и последователно демократијата, под превезот на анти-глобализацијата и суверенизмот, да се потсетиме на зачетокот на “првиот глобализам” кој драстично ја променил историјата и трајно ги поврзал различните култури и народи. До ден денес. Па, иако денес под терминот “глобализација” главно се подразбира економското поврзување, суштината на глобализацијата – од антиката, па до денес, е всушност отвореноста на културите и цивилизациските врски, како предуслов за трговијата (економијата).
Глобализацијата, која се родила на само 250 км од Скопје, тука во нашето најблиско соседство. Во близина на Воден (Едеса) и малата Науса, на 30-тина километри од старата македонска престолнина Еге и новата престолнина Пела, онаму каде што денес се наоѓаат најубавите овошни и лозови насади во регионот на Македонија и Ематија, во соседна Грција, скриена, а толку отворена, се наоѓа “престолнината на космополитизмот” – Миеза.
Во Миеза, и во нејзиниот Нимфеон, еден од најголемите филозофи во историјата на човештвото – Аристотел – ги учел младиот принц Александар и синовите на македонската аристократија, неговите идни генерали и хеленистички кралеви, на сите знаења на неговото време, во класичен хеленски манир, произлезен од Атинската демократија (граматика, реторика, аритметика, ботаника, историја, поезија). Ги учел и ги научил на најголемата мудрост, која ќе биде основа за неговото поведение и прифаќање на туѓите култури, при неговиот хегемонизам и освојување на светот се’ до Индија.
Темелот кој ќе го постави тој и политичкиот систем на македонското кралство, а кој ќе се продолжи почнувајќи од хеленизмот – после неговата смрт – се’ до ден денес, и е всушност најголемиот цивилизациски потфат на зближување на тогаш познатиот свет, на дотогаш невидено ниво. Првата културолошка, цивилизациска, трговска, економска, јазична, политичка глобализација во историјата. И христијанството се родило во тоа хеленистичко опкружување, а неколку века подоцна и исламот во веќе поврзаниот свет.
На тие 3 века хеленизам, се темели Римската империја, која продолжува на истокот како Византија, а на Западот како основа за сите следни “империи” – Обединетото кралство, Франција, Шпанија, Италија, Австро-Унгарија, Германија, САД, Канада – кои низ вековите и сопствената историја ги поминуваат фазите на развој – до републиката, демократијата и денешниот систем на владеење на правото и меѓународниот поредок.
Тоа е симплифицирана варијанта на патот на создавањето на она што денес можеме да го означиме како “западна култура” – која е всушност таргетот на сите турбуленции – од догмата на рускиот империјализам, кој е периферија на изворниот глобализам и неговиот развој – до апсурдното само-дистанцирање и само-укинување на новата американска администрација од сопствениот современ модел на класичниот антички глобализам, односно космополитизам.
За да се знае за што е борбата денес – и секогаш низ историјата – кога цивилизацијата и културата, достигната токму преку отвореноста на косполитизмот – ќе се соочи циклично со културолошката фрустрираност на инфериорност, секогаш скриена позади истите фрази – етничка екслузивност и супериорност, сувереност, традиција, инструирана религиозност и затвореност.
Па, кога следниот пат ќе се повикаме на “знамето од Вергина” да знаеме дека е тоа изворен симбол на кралска династија која имала доблест да учи од најдобрите хеленски филозофи на своето време и својата политичка и воена моќ да ја искористи за првото глобално поврзување на тогаш познатиот свет – и да го отвори патот – за развој на светот каков што денес го знаеме. Александар, првиот познат светски космополит и глобалист – кој и покрај отпорот на своите Македонци, ги прифатил како свои обичаите и верувањата на туѓите култури, на кои Аристотел го научил да им се поклонува како на свои.
И да знаеме дека начинот на живот кој го познаваме, правото на став, слободата и владеењето на правото, меѓународниот поредок и слободното изразување – постојат само во овие “западни услови”. И последователно и нашиот државен, општествен и цивилизациски опстанок. За ова е војната во Украина, и за ова Украина се бори за сите нас и за ова ја заслужува секоја почит и поддршка.
И како иманентно врзани за космополитизмот и глобализмот, и како големи борци за идентитетот, што ќе избереме да бидеме – лидери или поданици? Дали ќе бидеме учениот Александар и неговите другари, втемелувачи на космополитизмот и глобализмот, отворени и бестрашни; или ќе бидеме, како неговите скептични и затворени Македонци, поданици на конзервативизмот и незнаењето? Или крал или поданик, не може и двете. Водиме или следиме? И ако следиме, ги следиме ли идеите на космополитизмот?