Два паралелни прекини на огнот на Блискиот Исток – меѓу Израел и Хезболах во Либан и меѓу САД и Иран – создаваат редок дипломатски прозорец за напредок, но и значителни ризици за нова ескалација.
Договорениот 10-дневен прекин на огнот во Либан, иако оценет како кревок, се смета за клучен услов за продолжување на разговорите меѓу Вашингтон и Техеран. Иран претходно инсистираше дека не може да има напредок во преговорите со САД без деескалација во Либан.
По договорот, Техеран објави дека Ормузкиот теснец е „целосно отворен“, сигнализирајќи подготвеност за намалување на тензиите во клучниот енергетски коридор.
Сепак, прекинот на огнот предизвика критики во Израел, каде дел од јавноста и аналитичарите сметаат дека договорот му дава предност на Иран и ја зајакнува неговата улога во регионалните конфликти.
И покрај тоа, сите страни извлекуваат одредени придобивки: американскиот претседател Доналд Трамп и иранското раководство можат да го претстават договорот како дипломатски успех, Израел задржува воено присуство во јужен Либан, додека либанската влада добива директни разговори со Израел.
Хезболах, пак, соопшти дека ќе го почитува прекинот на огнот, но нагласи дека нема да се разоружа без целосен договор и повлекување на израелските сили.
Аналитичарите предупредуваат дека и покрај позитивните сигнали, клучните прашања остануваат нерешени. Тие вклучуваат разграничување на границата меѓу Израел и Либан, разоружување на Хезболах, како и иднината на иранската нуклеарна програма.
Дополнително, Ормузкиот теснец останува потенцијална точка на притисок. Иран сигнализира дека сака нови правила за поморски сообраќај, кои би ја зајакнале неговата контрола врз регионот, додека САД сè уште ја одржуваат поморската блокада.
Трамп изјави дека договор со Иран е „многу близу“, но Техеран ги негираше неговите тврдења дека ќе предаде обогатен ураниум, нагласувајќи дека таква опција не е разгледувана.
Историски гледано, ваквите договори се комплексни и долготрајни – нуклеарниот договор од 2015 година беше преговаран речиси две години и опфати само дел од спорните прашања.
И покрај тоа, актуелниот момент претставува редок спој на дипломатски импулс и намалени борбени активности, што може да отвори пат кон поширок договор.
Но, дали тоа ќе биде доволно за да се спречи нова војна – останува неизвесно.