Пишува: Проф. Д-р Драган Даниловски
Преамбула
Пред извесно време ја објавив колумната „Време е за ‘Здравствен устав’“, во која ја изнесов идејата за траен општествен договор околу вредностите и принципите врз кои треба да се темели развојот на македонското здравство.
Циклусот текстови „Кон здравствен устав“ претставува природно продолжение и систематско разработување на таа идеја.
Називот „Здравствен устав“ има симболично значење. Тој упатува на збир од темелни принципи што заслужуваат широк општествен и професионален консензус.
Тие принципи треба да обезбедат континуитет, јасна насока и критериуми за оценување на здравствените политики низ времето.
Во средиштето на овој концепт е човекот, неговото достоинство и грижата за неговото здравје.
Здравството претставува организирана општествена грижа за човекот и за заедницата.
Здравствениот систем е институционален израз на таа грижа. Преку него, солидарноста, правичноста, стручноста и одговорноста добиваат форма на институции, правила и јавни политики.
Институциите се највисок облик на организирана грижа за човекот и за заедницата.
Нивната вредност се изразува преку довербата што ја создаваат, принципите што ги почитуваат и наследството што им го оставаат на генерациите што доаѓаат.
Здравствениот систем претставува јавно добро. Тој создава сигурност, општествена кохезија, еднакви можности и доверба.
Неговото влијание се протега врз образованието, економијата, животната средина, демографијата, социјалната политика и националната отпорност.
Оттука произлегува потребата здравството да се развива врз јасни и трајни принципи.
Принципите претходат на политиките. Тие им даваат насока на одлуките, создаваат критериуми за нивно оценување и обезбедуваат институционална доследност.
Целта на овој циклус текстови е да придонесе кон создавање култура на принципи.
Во таква култура, јавните политики произлегуваат од трајни вредности, институциите дејствуваат според јасни правила, а одговорноста се оценува преку резултатите што ги чувствуваат граѓаните.
Секој нареден текст ќе започнува со еден „член“ на замислениот Здравствен устав.
Секој член ќе формулира основен принцип и ќе го разгледува неговото значење, македонскиот контекст, практичните последици и можните насоки за институционален развој.
На тој начин, циклусот треба да им обезбеди на граѓаните и на професионалната јавност критериуми според кои ќе можат да ги оценуваат здравствените политики: правичност, достапност, квалитет, одржливост, добро управување, институционално учење и доверба.
Здравствениот систем е жив систем. Тој се развива заедно со науката, технологијата и потребите на населението.
Неговата способност да собира податоци, да ги оценува резултатите, да учи од искуството и постојано да го унапредува сопственото дејствување претставува суштинска одлика на институционалната зрелост.
Здравствениот систем се гради со визија што ги надминува поединечните мандати и генерации.
Неговата вистинска вредност се мери со придобивките што ќе ги почувствуваат генерациите што допрва ќе доаѓаат.
Нашата обврска е да поставиме цврсти принципи врз кои секоја наредна генерација ќе може сигурно и одговорно да го надградува системот.
Зрелоста на едно општество се препознава по начинот на кој се грижи за човекот, ги гради своите институции и ја презема одговорноста кон идните генерации.
Со таа определба започнува циклусот „Кон здравствен устав“.
Следува: Член 1 – Здравјето на населението е национален стратешки интерес и трајна јавна вредност.
