Албанци во Скопје и повеќе европски градови во неделата организираат протести во знак на поддршка на поранешните водачи на ОВК осудени од Специјализираните совети во Хаг, додека во Северна Македонија протестот прерасна и во нова политичка пресметка меѓу ДУИ и ВЛЕН.
Собирите се одржуваат под мотото „Не во мое име“ и се насочени против првостепената пресуда за Хашим Тачи, Кадри Весели, Јакуп Красниќи и Реџеп Селими.
Покрај Скопје, протести се најавени во Лондон, Осло, Грац, Женева, Тревизо, Карлсруе, Линдау и Нирнберг.
Во Скопје маршот започна во 14 часот на плоштадот „Скендербег“, а организаторите повикаа на мирен и достоинствен собир.
Меѓу политичките фигури кои учествуваа се претставници од албанскиот опозициски блок, додека лидерот на Алијансата за Албанците Зијадин Села повика граѓаните да излезат на протестот.
„Сите во Скопје. Не во мое име! Слобода за ослободителите“, порача Села.
На протестот присуствуваше и лидерот на ДУИ Али Ахмети, поранешниот командант и пратеник Рафи Халити и други поранешни припадници и политички фигури поврзани со ОВК и конфликтот од 2001 година.
Од поддршка за протестот до политички судир
Иако организаторите го претставуваат маршот како поширок собир во поддршка на поранешните водачи на ОВК, неговото организирање предизвика поделби меѓу албанските политички партии во Северна Македонија.
Директорот на Агенцијата за примена на јазикот, Гранит Османи, кој е дел од ВЛЕН, рече дека првично повикал на масовна поддршка на протестот, но потоа ја повлекол поддршката за организацијата бидејќи, според него, станало јасно дека зад неа стои политичка структура.
„Јас не го сменив ставот кон каузата. Го сменив ставот кон злоупотребата на каузата“, порача Османи.
Тој рече дека самиот учествувал во војната и дека е воен инвалид, но направи разлика меѓу поддршката за поранешните борци и партиското користење на протестот.
„ОВК не е сопственост на ДУИ. Соборците не се декор за политичко преживување на никого. Ниту нивното страдање може да се претвори во политички капитал“, рече Османи.
Организаторите ги отфрлија ваквите критики и тврдат дека маршот е отворен за граѓаните, семејствата на загинатите, ветераните, поранешните политички затвореници, студентите, професорите, претставниците на граѓанското општество и политичките партии.
ВЛЕН со пет прашања за Ахмети
Неколку часа пред протестот, ВЛЕН дополнително го зголеми политичкиот притисок врз Ахмети.
Коалицијата соопшти дека го споделува разочарувањето од пресудата против Тачи, Весели, Красниќи и Селими и дека војната на ОВК ја смета за „праведна и ослободителна“, но ја обвини ДУИ дека случајот го користи за политички цели.
ВЛЕН оцени дека ОВК „не е сопственост на ДУИ“ и побара од Ахмети да одговори на пет прашања поврзани со формирањето на Специјализираните совети и неговото сведочење пред Специјализираното обвинителство.
Првото е дали постоел некаков договор во замена за поддршка за формирањето на судот.
Второто е што содржат материјалите на Специјализираните совети поврзани со исказот на Ахмети.
Третото се однесува на тврдењето на ВЛЕН за можна поврзаност меѓу Специјализираните совети и иницијативата „Отворен Балкан“.
Четвртото е зошто, според ВЛЕН, Ахмети различно ја опишувал својата улога пред Специјализираното обвинителство.
Петтото и политички најчувствително прашање е дали исказот на Ахмети бил користен како основа за обвинението против поранешните водачи на ОВК.
Што се знае за сведочењето на Ахмети?
Јавно е познато дека Ахмети во 2020 година беше повикан од Специјализираното обвинителство во својство на сведок.
Тој тогаш рече дека бил повикан како еден од основачите на ОВК и член на нејзиниот Главен штаб.
Ахмети беше испрашуван на 2 и 3 септември 2020 година во Приштина.
По испрашувањето повторно изјави дека бил повикан како сведок, но не откри детали од разговорите, повикувајќи се на доверливоста на постапката.
Нема јавно утврден доказ дека неговиот исказ бил основа за обвинението против Тачи, Весели, Красниќи и Селими.
Токму оваа празнина сега ВЛЕН ја користи за да побара дополнителни објаснувања од лидерот на ДУИ.
Протестот стана дел од борбата ДУИ–ВЛЕН
Политичката поделба околу маршот покажува дека пресудата во Хаг добива и внатрешнополитичка димензија во Северна Македонија.
ДУИ и нејзините сојузници ја нагласуваат потребата од широка поддршка за поранешните водачи на ОВК и инсистираат протестот да не се сведува на партиска активност.
ВЛЕН, од друга страна, вели дека ја поддржува каузата и поранешните водачи на ОВК, но го обвинува ДУИ дека се обидува политички да профитира од незадоволството по пресудата.
Османи таа линија ја формулираше директно:
„Каузата ќе ја поддржувам. Соборците ќе ги поддржувам. Но ниту една партија нема да има право да го користи името на ОВК како штит за сопствените политички интереси.“
Во Приштина протестите под мотото „Не во мое име“ траат повеќе денови, а за 1 октомври е најавен уште еден поголем собир.
Така протестите по пресудата добиваат две паралелни димензии: поширока мобилизација на Албанците во Косово, Северна Македонија и дијаспората, и домашна политичка битка во Скопје околу тоа кој има право да зборува во име на наследството на ОВК.