Американскиот мировен план ѝ остава малку опции на Украина. Сè укажува дека војната во Украина ќе заврши годинава – и дека политичките денови на Зеленски се при крај.
Пишува: Ота Тиефенбек
По речиси четири години жестоки борби, војната очигледно се приближува кон својот заклучок. Во петокот, Соединетите држави упатија ултиматум: Украина мора да го потпише мировниот план најдоцна до 27 ноември. Многу нешта сугерираат дека Украина – и покрај отпорот во украинските и европските кругови – има мал избор освен да се согласи. Самата фактичност дека Вашингтон издава ваков ултиматум покажува дека Трамп е решен да ја заврши војната и да го наметне својот курс. Нешто укажува дека тој има инструменти на притисок што оставаат впечаток врз украинското раководство, вклучувајќи го и неодамнешниот корупциски скандал.
Забележително е што украинската антикорупциска агенција NABU, која наводно го истражувала случајот 15 месеци, реши да објави тајни снимки со дел од осомничените токму една недела пред САД да го претстават мировниот план. Исто така е значајно што во случај кој, според медиумите, вклучува лица блиски до претседателот Володимир Зеленски, NABU досега објави материјал што документира корупција кај релативно ограничена група лица – но не и кај највнатрешниот круг на претседателот.
Според украинските медиуми, многу повеќе лица може да бидат вклучени, меѓу кои и шефот на кабинетот на претседателот, Андриј Ермак, и поранешниот министер за одбрана – сега претседател на Советот за безбедност – Рустем Умеров. Фактот што Зеленски изгледа подготвен да го потпише планот исто така укажува дека – и покрај притисокот од повеќе украински политичари – тој засега се воздржал да го разреши Ермак. Мнозина веруваат дека Ермак е вистинскиот силен човек во Украина и дека стои зад голем дел од одлуките на Зеленски. Некои дури се прашуваат дали тој можеби поседува компромитирачки информации – без разлика дали Зеленски лично бил вклучен во корупцијата или само знаел за неа пред да излезе во јавност.
Составот на украинската делегација што Зеленски ја испрати на денешните разговори во Швајцарија е исто така значаен: во неа се шефот на военото разузнавање Кирило Буданов, претседателот на Советот за безбедност Рустем Умеров – кој е под истрага на NABU – и сето тоа под водство на никој друг туку Ермак. Особено важно е што една точка од мировниот план предвидува „целосна амнестија за сите дела извршени за време на војната“.
Намерата на Зеленски да потпише произлегува и од неговото емотивно видео обраќање, во кое почна да ги подготвува Украинците да го прифатат планот. Тој предупреди дека одбивањето би довело до најтешката зима од почетокот на војната и до загуба на клучен сојузник.
Воената состојба не нуди многу утеха за Украина. Русија продолжува со своето бавно напредување, освојувајќи сè поголеми територии, додека Украина се мачи да одговори. Земјата се соочува со сериозни потешкотии во обезбедување нови војници и неодамна почна да регрутира мажи од места како Колумбија – лица што пристигнуваат без воено искуство или обука. Извештаите за дезертерство растат. Можностите за регрутација се речиси исцрпени. Таканаречената „автобусизација“, каде млади мажи се земаат од улица и присилно се носат во минибуси за мобилизација, е неуспешна – но доброволци тешко се наоѓаат.
Украинската електрична и гасна инфраструктура е уништена во многу региони, што претставува голем предизвик доколку војната продолжи. На тоа се надоврзува и големиот замор од војната, дополнително разгорен од корупцискиот скандал. Многу Украинци ги ризикуваат животите во рововите, додека други се богатат преку пренадувани воени договори и живеат во луксуз.
Зеленски има – за жал по Украина – малку изводливи опции. Истото важи иако европските лидери јавно изразуваат отпор кон американскиот план. Освен силни зборови и тврдења дека планот ја фаворизира Русија, европските лидери немаат многу конкретно да понудат. Нивното отсуство од процесот на изработка на планот тоа јасно потврдува.
Да, планот ја фаворизира Русија, и неправедно е што земја што ја започна војната има што да добие. Но условите на бојното поле го диктираат мировниот исход – колку и да е тоа неправедно. Потребно е да се постави и прашањето: која е алтернативата? Полскиот министер за надворешни работи Радослав Сикорски рече на почетокот на ноември дека Украина е подготвена да се бори уште три години. Но тој не објасни како тоа би било возможно – од каде би дошле новите војници или како би продолжила војната без да се вовлечат и други земји во конфликтот.
Русија најверојатно ќе остане на дистанца од дипломатските разговори. Путин знае дека ако планот биде одбиен, тој ќе има речиси слободни раце да ги постигне своите цели. И тој знае, како и американските и украинските лидери, каква е состојбата на фронтот.
Очигледно е дека ниту европските ниту украинските лидери не сакаат војната да заврши – барем не под сегашните услови. Но тоа најверојатно нема да ја промени фактичноста дека планот ќе биде потпишан. Важно е да се потсетиме дека европските лидери не успеаја да предложат алтернативен мировен план или предлог за прекин на огнот – освен барањето Русија да се повлече од целата украинска територија. Благородна идеја, но нереална и недипломатска.
Останува неизвесно дали американскиот мировен план ќе биде целосно усвоен следната недела, и покрај ултиматумот на Трамп. Тој самиот во саботата посочи дека актуелната верзија не мора да биде негова последна понуда. Следуваат преговори, кои ќе доведат до помали промени, за и Украина и европските земји да можат да тврдат дека добиле отстапки. Но сите знаци укажуваат дека планот на крај ќе биде потпишан.
И тогаш започнува ново поглавје: прашањето за одговорноста. Примарната одговорност ја има Русија, која незаконски нападна соседна земја. Но кој е одговорен што не беше постигнат мировен договор во април 2022 во Истанбул – под многу подобри услови за Украина? И што со недостигот од дипломатски напори пред да започне војната?
Зеленски ќе се најде во најтешката позиција. Тој ќе мора да објасни зошто стотици илјади Украинци загинаа непотребно по април 2022, и зошто земјата сега е разурната, додека многу бегалци веројатно нема да сакаат да се вратат по градењето нови животи во Европа. Украина ќе ги чувствува последиците од оваа војна уште многу години – тоа е сигурно.
Зеленски, најверојатно, е завршен во украинската политика. Според мировниот план, избори мора да се одржат во рок од 100 дена, и тој веројатно нема ни да се кандидира. Не е сигурно ни дали ќе биде безбедно да остане во Украина, бидејќи некои може да го гледаат како предавник.
Европските лидери, исто така, ќе се соочат со непријатни прашања. Тие мора да објаснат зошто не успеаја да бараат дипломатско решение – ниту пред војната, ниту во речиси четирите години кога нивната единствена мантра беше „повеќе оружје за Украина“. Тие ќе мора да ги оправдаат и економските товари што ги донесе војната: милијарди префрлени во Украина, пад на животниот стандард и високи цени на енергенсите. А тука се и 100 милијарди долари што американскиот мировен план бара ЕУ да ги придонесе за реконструкцијата на Украина.
Авторот е главен уредник на MrEast.dk. Текстот првично е објавен на дански. Inbox7.mk има дозвола од авторот да го републикува написот.