Повторното инсистирање на американскиот претседател Доналд Трамп дека САД „мораат“ да ја преземат контролата врз Гренланд од безбедносни причини повторно отвори чувствителни прашања за суверенитетот, меѓународното право и односите меѓу сојузниците во НАТО.
Изјавите на Трамп, дадени на прес-конференција во Флорида, доаѓаат еден ден откако тој именуваше нов американски специјален пратеник за полуавтономната данска територија, потег што предизвика остри реакции во Копенхаген и Нук. Претседателот ја опиша арктичката територија како клучна за „националната заштита“ на САД и повтори дека присуството на руски и кинески бродови во регионот ја зголемува геостратешката важност на островот.
Иако Трамп тврди дека САД немаат интерес за минералното богатство на Гренланд, неговите изјави — вклучително и тврдењата дека Американците биле присутни таму „со бродови“ пред 300 години — беа пречекани со скепса од историчари и европски лидери. Историските факти укажуваат дека домородните Инуити живеат на островот илјадници години, додека американското присуство во регионот станува значајно дури кон крајот на 19 век.
Данските власти ги отфрлија тврдењата дека Копенхаген го запоставува Гренланд, потсетувајќи на повеќегодишниот инвестициски пакет од над 250 милиони долари најавен оваа есен. Данска, заедно со гренландската влада, јасно порача дека границите и суверенитетот не се предмет на преговори, дури ни под аргументот за меѓународна безбедност.
Реакциите од Европа беа брзи и координирани. Франција, Шпанија и Европската комисија изразија солидарност со Данска, нагласувајќи дека територијалниот интегритет е темелен принцип на меѓународното право. Иако европските лидери внимателно избегнуваат отворена конфронтација со Вашингтон, пораката е јасна: каков било обид за анексија би бил неприфатлив.
Прашањето е особено чувствително бидејќи и САД и Данска се членки на НАТО — сојуз чиј основен принцип е колективната одбрана, а не територијалните претензии меѓу сојузници. Генералниот секретар на НАТО досега се воздржува од коментар, што ја одразува сложеноста на ситуацијата и ризикот алијансата да биде вовлечена во внатрешен спор меѓу свои членки.
Интересот на Трамп за Гренланд не е нов, но неговото обновување доаѓа во време на засилена геополитичка конкуренција на Арктикот, каде што климатските промени отвораат нови поморски рути и пристап до ресурси. За многу европски престолнини, токму тој контекст бара засилена соработка со САД, а не еднострани потези што би можеле да ја поткопаат довербата меѓу сојузниците.
Дали изјавите на Трамп претставуваат преговарачка тактика, домашно-политичка порака или сигнал за поагресивен американски пристап кон Арктикот, останува нејасно. Јасно е, меѓутоа, дека прашањето за Гренланд повторно стана тест за односите меѓу САД и Европа — и за границите на реториката во еден сè понесигурен меѓународен поредок.