Светот влегол во ера на „глобален воден банкрот“ поради децении човечка активност што предизвикала „неповратна штета“ врз водните ресурси на планетата, предупреди во средата извештај на Универзитетот на Обединетите нации (УНУ).
Во извештајот се наведува дека уништувањето на шумите, загадувањето, деградацијата на почвите, прекумерното користење на водите и хроничното исцрпување на подземните води – дополнително влошени од глобалното затоплување – сериозно ја намалиле способноста на водните системи да се обновуваат.
Експертите оценуваат дека поимите „воден стрес“ и „водна криза“ повеќе не ја опишуваат реалната состојба, бидејќи сегашните процеси поттикнуваат нестабилност, раселување и конфликти ширум светот.
УНУ го дефинира „водниот банкрот“ како трајно прекумерно повлекување вода од површинските и подземните извори во однос на нивното природно обновување и безбедните нивоа на исцрпување, придружено со неповратна или прескапа загуба на природниот капитал поврзан со водата.
„Овие системи се меѓусебно поврзани преку трговијата, миграциите, климатските повратни ефекти и геополитичките зависности, што значи дека глобалниот ризичен пејзаж е фундаментално променет“, изјави Кавех Мадани, директор на истражувачкиот центар на ОН за вода и водечки автор на извештајот.
Според анализата, водниот банкрот не се мери според тоа колку е влажна или сува една област, туку според одржливоста на користењето. Дури и региони кои редовно се соочуваат со поплави можат да бидат „водно банкротирани“ ако трошат повеќе вода отколку што се обновува на годишно ниво.
Земјоделството, кое троши најголем дел од слатководните ресурси, игра клучна улога во овој процес. „Кога недостигот на вода го поткопува земјоделството во една област, последиците се прелеваат низ глобалните пазари, политичката стабилност и безбедноста на храната“, рече Мадани.
Извештајот наведува дека половина од големите езера во светот изгубиле вода од почетокот на 1990-тите, додека десетици големи реки во одредени периоди од годината веќе не стигнуваат до морето. Околу 410 милиони хектари природни мочуришта исчезнале во последните пет децении, а загубата на глечерите од 1970-тите наваму е зголемена за 30%.
УНУ предупредува дека сегашната глобална агенда за вода, која главно се фокусира на пиењето вода, санитарните услови и ефикасноста, повеќе не е доволна. Наместо тоа, се повикува на темелно „ресетирање“ што ќе го признае водниот банкрот како глобална состојба и ќе ја вгради водата во климатските и развојните политики.
„Водниот банкрот станува двигател на нестабилност, раселување и конфликти“, изјави заменик-генералниот секретар на ОН, Чилизиди Марвала. „Правичното управување со овој процес е клучно за зачувување на мирот, стабилноста и општествената кохезија.“