Пишува: Африм Таналaри
ДУИ го сакаше Изет Меџити како „кираџија“. Човек што живее во партиската куќа, го држи клучот само за да ја отвори вратата кога ќе му кажат, и ја затвора зад себе без никогаш да праша кој ја изградил, кој ја продал. Политички „кираџија“: корисен додека плаќа со молк, дисциплина и гласови. Но албанската политика нема трајни кираџии. Има само кираџии што еден ден сфаќаат дека платиле премногу за стан што не е нивен.
И тогаш се случува она што ДУИ најмногу го мрази: „кираџијата“ почнува да гради свои куќи.
Тоа е драмата што денес се игра на албанската политичка сцена. Партија која две децении се навикна да ги управува луѓето како инвентар, сега се соочува со фактот дека еден од нив веќе не прифаќа да биде мебел во дневната соба на раководството. И кога Изет Меџити излезе и ја изгради ЛД, тоа не беше само личен потег. Тој извади на виделина една горчлива вистина: ДУИ никогаш не ги сакала своите луѓе како партнери; ги сакала како кираџии.
Во ДУИ „сопственик“ не си кога носиш гласови, ниту кога ги полниш салите, ниту кога си на терен. „Сопственик“ си само ако си дел од тесниот круг што ја дели власта, влијанието и именувањата. Останатите се кираџии: живеат во големата зграда на ДУИ, но никогаш не го гледаат подрумот каде се чуваат документите, ниту катот каде се носат одлуките. И кога некој „кираџија“ ќе се осмели да ги побара вистинските клучеви, почнува војната.
Но прашањето што денес кружи во јавноста е поостро: дали ДУИ навистина го сакаше Изет како „кираџија“, или го користеше како кираџија додека не му истече рокот на договорот? Зашто ДУИ има традиција: кога ти треба некој, го креваш. Кога ќе стане ризик, го прогласуваш за предавник. А кога ќе излезе од контрола, го обвинуваш дека „отсекогаш бил проблем“.
Тука лежи хипокризијата: ДУИ го напаѓа Изет со фразата „20 години беше со нас“. Добро, а кој го држеше 20 години? Кој го постави на позиции? Кој му даде легитимитет? Ако навистина бил неподобен, тогаш ДУИ признава дека две децении продавала како „вредност“ нешто што денес го нарекува „грешка“. Ако, пак, бил добар, тогаш зошто денес се претставува како непријател? И двете опции ја разголуваат ДУИ: или лошо ја менаџирала политиката, или ја злоупотребувала.
А сега, „кираџијата“ излезе со три куќи.
Метафората за „трите куќи“ – Чаир, Сарај и Арачиново – е дијагноза на реалноста: кога фигура излезена одвнатре гради нова структура, таа не зема само луѓе; зема мрежи, локални врски, организација, начин на функционирање. Зема и дел од историскиот наратив.
И токму тука е вистинскиот страв на ДУИ: не дека ЛД сама ќе ја собори, туку дека ќе ја подели куќата што ДУИ ја сметаше за приватна сопственост. Зашто ДУИ живееше со идејата дека е „куќата на Албанците“, а другите се гости. Кога еден член излегува и си гради сопствена куќа, излегува и лагата: куќата никогаш не била на Албанците – била на едно малцинство што го држело клучот.
Ако ЛД навистина сака да биде алтернатива, мора да го направи она што ДУИ никогаш не го направи: отчетност и раскин со моделот на единствениот сопственик. Во спротивно, ризикот е денес да имаме само повеќе „куќи“, но со ист урбанистички план.
На крајот, на политиката не ѝ требаат повеќе куќи. Ѝ требаат помалку сопственици.