Зголемувањето на платите мора да биде усогласено со растот на продуктивноста, предупредува Академик Абдулменаф Беџети, оценувајќи дека базичната инфлација, застојот на структурните реформи и недостигот од работна сила создаваат сериозни ризици за економската стабилност на земјата.
Во интервју за порталот kdp.mk, Беџети вели дека цените на основните производи и услуги растат побрзо од официјалната инфлација и најсилно ги погодуваат најранливите социјални групи.
„Посебен проблем претставува базичната инфлација, односно просечните цени на основните производи и услуги за живот, кои достигнуваат значително повисоки нивоа и токму ги погодуваат највулнерабилните слоеви,“ изјави Беџети.
Според него, структурните реформи се во застој, а постојаните социјални притисоци дополнително ја усложнуваат економската слика.
„Недостигот од работна сила, од една страна, и ниската продуктивност, од друга, создаваат спротивставени притисоци во синдикалните барања за зголемување на платите без соодветен раст на продуктивноста,“ додава тој.
Глобална неизвесност
Беџети оценува дека глобалната економија влегла во период на висока и долготрајна неизвесност, поттикната од геополитички конфликти и трговски тензии.
По пандемијата на Ковид-19, продолжувањето на војната меѓу Русија и Украина, растечките тензии меѓу САД, Израел и Иран, како и тарифните политики на администрацијата на поранешниот американски претседател Доналд Трамп, според него, довеле до ниво на глобална нестабилност невидено од Втората светска војна наваму.
Овие фактори придонеле за раст на цените на ретките метали, особено златото, и за силни флуктуации на глобалните финансиски пазари, при што најголеми последици трпат помалите економии, а најголемите актери дополнително ја зацврстуваат својата позиција.
Беџети посочува дека светот од еднополарен преминува во мултиполарен систем, со појава на нови блокови и сојузи, меѓу кои и групацијата БРИКС, додека паралелно се прават обиди за намалување на доминацијата на американскиот долар во меѓународните плаќања.
Трговските и економските конфликти, додава тој, ќе продолжат да ги потресуваат глобалните пазари и ќе го отежнат финансирањето на јавните долгови, кои во следните неколку години би можеле да ги надминат 100 трилиони долари и 100% од глобалниот бруто-домашен производ.
Европа под притисок
Во такви услови, Европа се соочува со дополнителни предизвици, вели Беџети, укажувајќи на безбедносните и економските последици од војната во Украина и внатрешните тензии во рамките на Европската унија и НАТО.
Тој потсетува дека генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, предупредил дека Европа не може сама да ја гарантира својата безбедност без поддршка од САД, додека Вашингтон бара значително зголемување на европските трошоци за одбрана.
Истовремено, нискиот економски раст, стареењето на населението, растот на социјалните трошоци и зголемените воени издатоци ги зголемуваат јавните долгови. Просечниот јавен долг на Европската унија веќе надминува 83% од БДП, што е едно од највисоките нивоа од Втората светска војна наваму.
Со оглед дека земјите од Западен Балкан, вклучително и Северна Македонија, најголемиот дел од трговската размена ја остваруваат со ЕУ, ваквите трендови претставуваат сериозен ризик за нивните економии.
Домашна економија: раст со ограничувања
На домашен план, Беџети наведува дека економијата остварила солиден, но ограничен раст. Просечниот раст во првите три квартали од минатата година изнесувал 3,4%, а годишната стапка се очекува да достигне околу 3,5%.
Министерството за финансии прогнозира раст од 3,8% во 2026 година, додека Централната банка очекува дури 4%. Инфлацијата за 2025 година се проценува на 4%, со проекција за пад на 2,5% во 2026 година.
Сепак, Беџети предупредува дека базичната инфлација останува висока, додека блокираните евроинтеграции и политичките застои ја поттикнуваат емиграцијата на работоспособното население.
„Имаме парадокс – недостиг од работна сила, ниска продуктивност и силни притисоци за раст на платите, што создава порочен круг и дополнителен притисок врз инфлацијата,“ вели тој.
Баланс меѓу платите и продуктивноста
Според Беџети, одржлив економски модел може да се постигне само доколку платите, профитите и јавните политики се темелат на реални економски перформанси.
„Основниот принцип на пазарната економија е јасен: секој треба да добие онолку колку што придонесува. Владата мора да биде посредник и регулатор, а не инструмент на краткорочни политички притисоци,“ нагласува тој.
Тој ги отфрла тврдењата дека социјалните придонеси во земјата се највисоки во регионот, наведувајќи дека тие се пониски во споредба со Србија и значително пониски од оние во Хрватска.
Приоритети за одржлив развој
Како клучни предуслови за одржлив економски развој, Беџети ги посочува зајакнувањето на институциите, владеењето на правото, борбата против корупцијата и подобрувањето на квалитетот на јавните услуги.
Тој повикува на пренасочување на фокусот кон младите и човечкиот капитал, како и на усогласување на образовниот систем со потребите на пазарот на трудот.
Меѓу приоритетните сектори ги издвојува земјоделството и производството на здрава храна, енергетиката и екологијата, туризмот, шумарството, дрвната индустрија и ИТ-услугите.
„Овие цели се остварливи само со посветено владеење и забрзани евроинтеграции. Во спротивно, ризикуваме да останеме заробени во краткорочни политички калкулации, додека земјата продолжува да се празни,“ заклучува Беџети.