И покрај војната во Украина и западните санкции, бројот на милијардери во Русија достигна рекордно ниво, додека нивното политичко влијание речиси целосно исчезна по повеќе од две децении владеење на претседателот Владимир Путин.
Според податоци на магазинот Forbes, Русија годинава има рекордни 140 милијардери, со вкупно богатство од околу 580 милијарди долари – само три милијарди долари помалку од рекордот забележан пред инвазијата на Украина во 2022 година.
Западните санкции не успеаја да ги претворат руските ултрабогати во противници на Кремљ, додека политиката на награди и казни ги направи претежно тивки поддржувачи на воената економија, велат аналитичари.
Еден од најпознатите примери е поранешниот банкарски милијардер Олег Тинков. Откако јавно ја критикуваше војната како „лудост“, неговите соработници биле контактирани од Кремљ и информирани дека неговата банка Тинкоф ќе биде национализирана доколку не се прекинат сите врски со основачот.
Во рок од една недела, компанија поврзана со Владимир Потанин – еден од најбогатите луѓе во Русија – ја купи банката по цена која, според Тинков, изнесувала околу 3% од нејзината реална вредност. Тинков подоцна ја напушти Русија, губејќи поголем дел од своето богатство.
Таквиот развој претставува остар контраст со 1990-тите години, кога руските олигарси стекнаа огромно богатство и значително политичко влијание по распадот на Советскиот Сојуз. Во тоа време, поединци како Борис Березовски имаа директен пристап до врвот на власта.
До моментот кога Путин ги собра водечките бизнисмени во Кремљ на 24 февруари 2022 година – неколку часа по наредбата за целосна инвазија на Украина – нивната способност за отпор беше веќе ограничена. Според медиумски извештаи, присутните милијардери изгледале „исцрпени и бледи“, додека Путин ги повикал на соработка „во новите услови“.
Во првата година од војната, бројот на милијардери во Русија падна од 117 на 83, а нивното заедничко богатство се намали за околу 263 милијарди долари поради санкциите и падот на рубљата, покажуваат податоци на Forbes.
Сепак, подоцнежните години донесоа значителен пресврт. Државната потрошувачка за одбраната ја поттикна економијата, со раст над 4% годишно во 2023 и 2024 година. Повеќе од половина од руските милијардери директно или индиректно профитирале од војната, преку снабдување на армијата или преземање на средства од компании што ги напуштија западните инвеститори.
„Секој што води бизнис во Русија мора да има однос со Кремљ“, изјави Џакомо Тонини од тимот за богатство на Forbes.
Додека лојалистите профитираат, оние што одбиваат да ја следат линијата на Кремљ се соочуваат со строги последици. Најпознатиот пример останува Михаил Ходорковски, поранешен нафтен магнат, кој помина една деценија во затвор откако јавно ја оспори власта на Путин, а неговата компанија „Јукос“ беше национализирана.
Западните санкции, според аналитичари, дополнително ја зацврстија лојалноста на руските милијардери. „Немаше јасен пат за нив да ја напуштат Русија со своето богатство“, вели Александар Колиандр од Центарот за европска политичка анализа (CEPA).
Егзодусот на странските компании создаде празнина што брзо беше пополнета од бизнисмени блиски до Кремљ, кои купуваа профитабилни средства по ниски цени, создавајќи нов слој на економски и политички лојалисти.
И покрај војната и санкциите, Путин успеа да ја задржи цврстата контрола врз економските елити во Русија – делумно токму благодарение на условите создадени од конфликтот, оценуваат аналитичари.