Министерот за здравство Азир Алиу во петокот го претстави новиот предлог-закон за лекови, оценувајќи дека тој треба да донесе модернизација на системот, побрзо одобрување и регистрација на лекови и поголема безбедност за пациентите, додека паралелно најави засилени контроли поради сомнежи за злоупотреби со дежурства и исплати во јавното здравство.
Алиу на прес-конференција изјави дека законот е дел од поширока реформа на здравствениот сектор и дека неговата цел е усогласување на системот со европските стандарди, подобрување на достапноста на терапијата и поодржливо управување со здравствениот систем.
„Новиот закон има за цел модернизација на системот за лекови и негово усогласување со европските стандарди, со фокус на подобрување на квалитетот на третманот и зголемување на безбедноста на пациентите“, рече Алиу.
Според него, новото законско решение предвидува побрзи постапки за одобрување и регистрација на лекови, скратување на времето потребно тие да станат достапни, како и воспоставување систем за следење на снабдувањето за да се спречи евентуален недостиг. Министерот рече дека ќе бидат воведени и електронски системи за следливост и анализа на потрошувачката.
Тој додаде дека со предлог-законот се зајакнува контролата на квалитетот и безбедноста на лековите, се унапредува фармаковигиланцата и се подобрува координацијата меѓу институциите. Предвидени се и построги правила за клинички испитувања, како и нов систем за управување со фармацевтски отпад од домаќинствата.
Алиу рече дека целта е да се обезбеди подобра регулација на цените, поголема достапност на терапијата и долгорочна одржливост на системот. Предлог-законот, според него, ќе биде објавен на Електронскиот национален регистар на прописи (ЕНЕР) од понеделник, кога јавноста ќе може да доставува забелешки и предлози.
Презентацијата на законот се одржа во момент кога властите отвораат и поширока дебата за функционирањето на јавното здравство, откако премиерот Христијан Мицкоски и министерот за здравство изнесоа податоци за големи разлики во ангажманот на лекарите, за високи исплати по основ на дежурства и за сомнежи за неправилности во дел од установите.
Алиу на прес-конференцијата изјави дека лекар вработен во јавното здравство добил месечна исплата од 700.000 денари, но не откри за кого станува збор, ниту во која установа работи. Тој рече дека институциите веќе се запознаени со случајот и дека ќе се постапува институционално, без да се загрози процесот, додавајќи дека не е исклучена ниту кривична одговорност доколку се утврдат неправилности.
„Како Министерство и како Влада знаеме точно во кои институции се случуваат овие појави. Тоа ќе се решава институционално, бидејќи повлекува и административни и законски процедури“, рече Алиу.
Министерот посочи дека анализите на Министерството покажуваат големи разлики во обемот на работа меѓу лекарите. Според него, има случаи каде еден лекар прегледувал само еден пациент неделно, додека друг стигнувал и до 100 пациенти неделно.
„И едниот и другиот се отстапки и не се во ред. Тоа институционално ќе го решиме“, рече тој.
Како пример за нерамномерност, Алиу наведе и случај со двајца специјалисти од иста област, од кои едниот извршил 1.134 операции, а другиот 470, додека во внатрешноста, според него, имало лекари кои во текот на 2025 година не извршиле ниту една операција.
Министерот рече и дека се забележани значителни разлики во бројот на реализирани упати. Според податоците што ги презентираше, еден лекар имал повеќе од 16.500 упати во период од шест месеци, додека друг имал нешто над 7.300, што, како што рече, отвора сомнежи за начинот на кој функционира системот.
Дополнително, тој изјави дека во седум клиники било утврдено дека дополнителната дејност се извршувала над дозволеното, достигнувајќи до 41%, иако законскиот максимум е 20%.
„Максимумот е 20 отсто дополнителна работа, но во седум клиники имаме случаи каде што таа достигнува и до 41 отсто“, рече Алиу.
За да се зајакне контролата врз присуството на работа, Министерството тестира систем за евиденција со отпечаток од прст во две клиники во Скопје. Алиу рече дека системот прво ќе биде воведен во главниот град, а потоа и во останатите здравствени установи низ државата.
„Веќе во две клиники тестираме ваков систем. Ќе го воведеме прво во Скопје, а после во целата држава, за да може да ги следиме“, изјави министерот.
Според него, целта е подобра контрола на работните обврски и поефикасно функционирање на системот, а дигитализацијата во здравството не треба да се сведе само на воведување компјутери, туку на тоа секој чекор во процесот да биде регистриран и видлив за контролните механизми.
„Не сакаме да бидеме полицајци во здравството, но мора да има ред. Не може пациент да чека со месеци за операција или преглед, а во исто време да гледаме дека капацитетите на клиниките не се искористени максимално во текот на работното време“, рече Алиу.
Тој најави и поврзување на софтверот на аптеките со централен систем, што, според него, треба да спречи манипулации со рецепти или со залихи на лекови кои се на позитивната листа.
Покрај присуството и обемот на работа во јавниот сектор, Министерството ќе бара и податоци за ангажманот на лекарите во приватните здравствени установи, со цел да утврди колку време тие поминуваат надвор од јавното здравство.
„Ќе бараме податоци од приватните здравствени установи за да видиме колку време нашите вработени таму поминуваат. Тоа е процес што оди тешко, бидејќи со многу напор доаѓаме до податоци“, рече министерот.
Тој посочи и на проблеми со ажурирањето на листите на чекање, и покрај тоа што тоа е законска обврска. Според него, дел од институциите не ги внесуваат податоците редовно, поради што Министерството бара дневно ажурирање и размислува за законски решенија за санкции за директорите што нема да постапуваат по обврските.
Премиерот Мицкоски претходно, одговарајќи на пратенички прашања во Собранието, изјави дека има здравствени работници кои преку дежурства и додатоци стигнувале до месечни примања од околу 10.000 евра или повеќе. Тој рече дека постоеле случаи во кои лица прикажувале дека работеле 31 ден по 24 часа, без одмор и пауза.
„Постојат здравствени работници кои преку еден ‘еликсир’ на континуирана работа, книжејќи дежурства, добиваат месечни примања кои знаат да бидат и над 10.000 евра“, рече Мицкоски.
Изјавите на премиерот и министерот дополнително ја зајакнаа дебатата за потребата од структурни промени во здравствениот систем, во услови кога пациентите се жалат на долги листи на чекање, недостапни услуги и недоволна искористеност на капацитетите во јавните установи.
Сомнежите за злоупотреби со дежурствата беа отворени и кон крајот на 2025 година, кога директорот на Фондот за здравствено осигурување, Сашо Клековски, соопшти дека контроли во 26 јавни здравствени установи покажале неправилности кај 18 од нив. Според тогашните наоди, биле евидентирани отстапувања во пресметката на дежурствата и дополнителната работа, случаи на исплата на додатоци и за смена и за дежурство, како и повеќе од 32 часа месечна прекувремена работа, над законските ограничувања.
Клековски тогаш изјави и дека осум установи воопшто не доставиле документација, вклучително и книги за дежурства, што, според него, укажувало дека токму таму можеби има најголеми проблеми со неоправдани или несработени дежурства.
Во таков контекст, новиот предлог-закон за лекови доаѓа како дел од поширок пакет мерки со кои Владата се обидува да воспостави построга контрола, повисока транспарентност и поголема ефикасност во здравствениот систем. Властите велат дека целта е да се подобри достапноста на лековите и услугите и да се врати довербата на граѓаните во јавното здравство, додека критичарите веројатно ќе го следат спроведувањето на најавените мерки и институционалните постапки во случаите на сомнителни исплати.
Алиу рече дека намерата не е да се создава спектакл, туку да се спречат злоупотребите и да се изгради систем што ќе функционира во реално време и без, како што рече, вакви отстапувања.
„Идејата не е да направиме спектакл од здравството, идејата е да го спречиме тоа што во моментот го има во здравствениот систем и да креираме систем којшто навистина ќе спречи и ќе биде во кондиција да може да опслужи во реално време и без такви злоупотреби на нашите граѓани“, рече тој.