Првичните резултати од парламентарните избори во Бугарија укажуваат на значајна промена во политичката динамика, со јасна предност за коалицијата „Прогресивна Бугарија“, поврзана со поранешниот претседател Румен Радев, по години на фрагментиран парламент и нестабилни влади.
Според екзитполовите, коалицијата освојува околу 38 проценти од гласовите, што претставува убедлива предност во однос на досегашните главни политички актери, ГЕРБ-СДС и ПП-ДБ, кои бележат значителен пад во поддршката.
Појава на доминантен политички блок
Овој резултат претставува отстапување од трендот во изминатите неколку изборни циклуси, кога политичката сцена беше доминирана од тесна конкуренција меѓу двете водечки коалиции. На изборите во 2023 и 2024 година, разликата меѓу ГЕРБ-СДС и ПП-ДБ беше минимална, што резултираше со тешки преговори и краткотрајни влади.
За разлика од тоа, сегашните резултати покажуваат појава на доминантен политички блок, што потенцијално може да ја намали потребата од сложени коалициски договори. Сепак, аналитичарите предупредуваат дека и покрај високата поддршка, формирањето стабилна влада ќе зависи од способноста на победничката коалиција да обезбеди парламентарно мнозинство.
Падот на поддршката за традиционалните партии е исто така значаен. ГЕРБ-СДС, која во претходните изборни циклуси освојуваше околу една четвртина од гласовите, сега бележи значително намалување, додека ПП-ДБ исто така губи дел од електоратот. Ова укажува на замор кај гласачите од долготрајната политичка криза и честите избори.
Политичката нестабилност во Бугарија започна во 2021 година, кога земјата одржа повеќе парламентарни избори без јасен победник, што доведе до серија привремени или краткотрајни влади. Оттогаш, институционалниот застој и недостигот на стабилно мнозинство останаа клучни карактеристики на политичкиот систем.
Што значи ова за Скопје и евроинтеграциите
Можното формирање влада предводена од блокот на Румен Радев отвора нови прашања за односите со Скопје, особено во контекст на бугарското вето и условувањата за започнување на преговорите за членство во Европската Унија.
Радев во изминатиот период се позиционираше како еден од најтврдите гласови во однос на македонското прашање, инсистирајќи на целосно спроведување на билатералните договори и вклучување на Бугарите во Уставот како предуслов за напредок во преговорите.
Аналитичарите оценуваат дека, иако новата влада би можела да донесе поголема политичка стабилност во Бугарија, не се очекува значително омекнување на позициите кон Северна Македонија на краток рок. Напротив, јасниот изборен легитимитет може да ја зацврсти преговарачката позиција на Софија.
Сепак, дел од експертите не ја исклучуваат можноста за појасна и поконзистентна политика кон Скопје, во споредба со претходните нестабилни влади, што би можело да отвори простор за предвидлив дијалог, доколку постои политичка волја од двете страни.
Во поширок контекст, прашањето останува тесно поврзано со политиките на Европската Унија кон проширувањето, каде билатералните спорови продолжуваат да влијаат врз динамиката на пристапниот процес.
Иако екзитполовите укажуваат на јасен победник и можен крај на долготрајниот политички застој, исходот од изборите ќе има пошироки регионални импликации, особено за односите меѓу Софија и Скопје и за иднината на проширувањето на ЕУ на Западен Балкан.
Конечниот развој ќе зависи од формирањето на владата и од тоа дали новата политичка конфигурација ќе донесе поголема стабилност – или ќе ја репродуцира досегашната политика со нов мандат и посилен легитимитет.