Американскиот претседател Доналд Трамп му се закани на Иран со нов разорен воен удар доколку не биде постигнат договор, додека претставници на Вашингтон и Техеран истиот ден одржаа повеќечасовни индиректни разговори на маргините на Генералното собрание на Обединетите нации.
Во говорот пред светските лидери во Њујорк, Трамп рече дека пред него стои „голема одлука“ – дали да се постигне договор со Иран или повторно да се употреби американската воена сила.
„Дали ќе биде постигнат договор со Иран кој ќе им овозможи повторно да изградат и да создадат многу поголема земја отколку што некогаш била? Или ќе ја уништам Исламската Република и тоа брзо?“, рече Трамп.
Тој додаде дека верува оти договор со Техеран би можел да биде постигнат по американските избори во ноември.
Заканата дојде во момент кога зад сцената во ОН се одвиваше дипломатија меѓу двете страни.
Три часа разговори додека Трамп се закануваше
Трамп подоцна пред новинарите изјави дека американски и ирански претставници имале „многу продуктивен“ тричасовен состанок.
Иранската државна телевизија потврди дека министерот за надворешни работи Абас Арагчи разговарал со специјалниот американски пратеник за Блискиот Исток Стив Виткоф.
Разговорите, според информациите од двете страни, биле водени индиректно преку посредници.
Иран соопшти дека катарски посредник ги пренесувал позициите на Техеран, меѓу кои и барањето за прекин на војната на сите фронтови и запирање на американските „акти на агресија“.
Виткоф потврди дека посредниците во текот на денот се движеле меѓу двете делегации.
Тој оцени дека е завршена рунда разговори за која Вашингтон се надева дека ќе се покаже како конструктивна, а посредничките напори ќе продолжат.
Закана и преговори истовремено
Настапот на Трамп ја отсликува стратегијата што неговата администрација ја применува кон Техеран – закана со голема воена сила паралелно со оставање отворена врата за договор.
Трамп го бранеше американското учество во војната со Иран, тврдејќи дека со него е спречено Техеран да дојде до нуклеарно оружје.
Конфликтот, кој започна во февруари со американски и израелски воени операции против Иран, предизвика и силни економски последици, вклучително и раст на цените на нафтата.
Иран тврди дека американските акции претставуваат агресија.
Во Њујорк сега паралелно се испраќаат две пораки: Вашингтон е подготвен да продолжи со преговорите, но Трамп сака Техеран да знае дека воената опција останува на маса.
Трамп: Ќе ја завршиме и војната во Украина
Иран не беше единствената војна за која Трамп зборуваше пред Генералното собрание.
Тој повторно рече дека неговата администрација работи на завршување на руската војна против Украина.
„Работиме многу тесно со лидерите на Русија и Украина и ќе го завршиме тоа“, рече Трамп.
Тој прогнозираше дека напредокот може да дојде побрзо отколку што се очекува.
Американскиот државен секретар Марко Рубио треба во среда во Њујорк да разговара со рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров.
Трамп се сретна и со украинскиот претседател Володимир Зеленски.
„Нема глобална влада“
Значителен дел од говорот Трамп го искористи и за напад врз мултилатералниот пристап во меѓународната политика.
„Нема глобална влада“, рече американскиот претседател, обвинувајќи дел од меѓународните институции дека промовираат агенда на неизбрани „глобалистички бирократи“.
Тој нагласи дека националниот суверенитет треба да остане основа на меѓународниот поредок и предупреди дека Вашингтон ќе ја употреби својата воена сила доколку оцени дека американските витални интереси се загрозени.
Тонот беше во контраст со говорот на генералниот секретар на ОН Антонио Гутереш, кој предупреди дека поделбите во светот се продлабочуваат и повика на поголема меѓународна соработка.
ВИ ја прекрсти во „суперинтелигенција“
Трамп отвори и уште една тема – глобалната трка во вештачката интелигенција.
Тој рече дека САД нема да ѝ ја препуштат технолошката предност на Кина поради стравовите од развојот на ВИ.
Трамп предложи и промена на терминот.
Според него, „вештачката интелигенција“ подобро би било да се нарекува „суперинтелигенција“, бидејќи зборот „вештачка“ создава впечаток дека технологијата е нешто лажно.
„Не е лажна, всушност е неверојатна. Но мора да бидеме внимателни“, рече тој.
Нов договор за Гренланд
На маргините на Генералното собрание Трамп потпиша и договор со Данска и Гренланд за зајакнување на американското воено присуство на арктичкиот остров.
Договорот го потврдува суверенитетот на Данска над автономниот Гренланд, но на САД им овозможува поширок пристап до неговата територија и воздушен простор.
Трамп во Њујорк одржа средби и со повеќе европски, азиски и блискоисточни лидери.
Но најважниот сигнал од првиот ден на Генералното собрание дојде од паралелните случувања околу Иран.
Додека американскиот претседател од говорницата на ОН јавно зборуваше за можноста за „уништување“ на Исламската Република, неговите претставници во истата зграда, преку посредници, разговараа со Иранците за можноста за договор.