Политичката криза во Косово влезе во критична фаза во вторникот, откако спорот околу Специјализираните совети во Хаг се поврза со рокот за избор на нов претседател, а неуспехот да се постигне договор може да доведе до распуштање на парламентот и нови предвремени избори.
Потпретседателката на Собранието од Демократската партија на Косово, Влора Читаку, го повика премиерот Албин Курти да се врати во парламентот и да гласа за измените на Законот за Специјализираните совети.
„Албин, дојди во Собранието. Дојди и да го изгласаме законот“, напиша Читаку.
Таа го повика Курти да не поттикнува тензии и го обвини дека ѝ наредил на полицијата да употреби сила врз демонстрантите. Читаку не понуди докази за тврдењето дека премиерот лично издал таква наредба.
Нејзиниот повик доаѓа по судирите меѓу полицијата и демонстрантите пред косовскиот парламент во понеделникот. Полицијата употреби солзавец и водени топови, додека дел од демонстрантите фрлаа предмети и пиротехника. Шест полицајци беа повредени, 11 цивили побараа медицинска помош, а три лица беа приведени.
Законот помина во прво читање, но тука процесот запре
Предлог-измените на законот во понеделникот добија силна парламентарна поддршка: сите 91 пратеник кои учествуваа во гласањето гласаа „за“.
Но, тоа не значи дека законот е усвоен.
Потребно е второ читање и конечно гласање, а токму тука се појави политичкиот судир меѓу Самоопределување и ПДК.
Предложените измени, меѓу другото, предвидуваат ограничување на максималната затворска казна на 15 години, можност осудените да ја издржуваат казната во Косово и промени во надлежностите на Специјализираните совети.
ПДК бара законот прво да биде конечно изгласан, по што нејзините 22 пратеници би помогнале во обезбедувањето потребно присуство и гласови за избор на претседател.
Курти, пак, рече дека измените биле подготвени пребрзо и дека на Косово му се потребни функционални институции, претседател и стабилна влада за да изгради стратегија во однос на процесите во Хаг.
Претседателот стана дел од политичката трговија
Така, две формално одделни прашања практично станаа дел од ист политички пакет.
ПДК бара: прво Специјалниот суд, потоа претседателот.
Самоопределување инсистира претседателското прашање да биде решено пред конечното гласање за законот.
Средбата меѓу Курти и лидерот на ПДК, Бедри Хамза, во понеделникот не донесе договор.
Тоа ја зголемува тежината на денешниот рок.
Според претходната одлука на Уставниот суд, рокот за избор на претседател истекува на 6 октомври. Доколку претседател не биде избран, Собранието се распушта и земјата оди на нови предвремени парламентарни избори.
Но, се појави нов проблем: кој ќе ги распише изборите?
Токму тука политичката криза преминува во уставна.
Вршителката на должноста претседател Албулена Хаџиу на 5 октомври побарала од Уставниот суд да утврди како и од кого ќе се вршат неопходните претседателски овластувања доколку не биде избран нов претседател по истекот на нејзиниот шестмесечен период како вршител на должноста.
Прашањето е особено важно бидејќи претседателот има надлежност да ги распишува изборите, додека Уставот го ограничува вршењето на претседателската функција во својство на вршител на должност на најмногу шест месеци.
Уставниот суд засега нема објавено одлука за барањето.
Тоа создава необична ситуација: ако претседателот не биде избран и парламентот се распушти, треба да се распишат избори, но истовремено се отвора прашањето кој има уставно овластување да ги распише.
Хаг повторно ја менува политичката динамика во Приштина
Актуелната криза следува по пресудите против поранешниот косовски претседател Хашим Тачи и уште тројца поранешни команданти на ОВК.
Тачи беше осуден на 25 години затвор, а останатите обвинети добија казни меѓу 13 и 25 години. Сите ги негираа обвиненијата, а постапката продолжува во жалбена фаза.
Пресудите предизвикаа повеќенеделни протести во Косово и го зголемија притисокот врз политичките партии да го изменат законот врз основа на кој функционираат Специјализираните совети.
Но, спорот околу судот сега е директно испреплетен со изборот на претседател и со опстанокот на сегашниот парламентарен состав.
Затоа, 6 октомври повеќе не е само рок за избор на претседател – туку тест дали Косово може да избегне уште едни предвремени парламентарни избори.