Различни ставови околу употребата на албанскиот јазик при полагањето на правосудниот испит се појавија во владината коалиција, откако лидерот на Движењето ЗНАМ, Максим Димитриевски, категорично порача дека неговата партија нема да прифати отстапување од полагањето на македонски јазик.
Изјавата на Димитриевски доаѓа еден ден откако премиерот Христијан Мицкоски соопшти дека Владата подготвила законски предлог со кој студентите би добиле можност дел од правосудниот испит да го полагаат на јазикот на кој ги завршиле студиите, вклучително и на албански.
Разликата меѓу двете позиции отвора прашање дали владините партнери имаат усогласен став за законските измени што треба да го регулираат ова прашање.
Димитриевски: Ова се нашите црвени линии
На партиски настан во Кочани, организиран во рамките на отчетот за двегодишното работење на ЗНАМ, Димитриевски изјави дека македонскиот јазик, почитувањето на Уставот и законите и државниот суверенитет не можат да бидат предмет на политички компромиси.
„Сè додека е ЗНАМ дел од Владата, правосудниот испит ќе се полага согласно закон и Устав, на македонски јазик! Може да има различни барања, притисоци и шпекулации, но нашиот став е јасен. Тоа се нашите црвени линии и од нив нема да отстапиме“, изјави Димитриевски.
Тој оцени дека македонскиот јазик е темел на државниот идентитет и дека неговата партија нема да прифати решенија што ги смета за спротивни на Уставот и законите.
Димитриевски не прецизираше дали неговото противење се однесува на секој дел од испитот или конкретно на практичниот дел, кој според владиниот предлог би останал на македонски јазик.
Мицкоски: Предлогот овозможува полагање и на мајчин јазик
Само еден ден претходно, премиерот Мицкоски изјави дека имал двочасовна средба со претставници на студентите, на која бил претставен владиниот модел за правосудниот испит.
Според него, предложеното решение е поповолно од сегашната состојба и овозможува почитување на јазикот на кој кандидатите го завршиле високото образование.
„Решението што го нудиме, од една страна, овозможува почитување на правото испитот да се полага на јазикот на кој е завршено високото образование, односно правото на користење на мајчиниот јазик, а од друга страна обезбедува владеење на правото“, изјави Мицкоски на 30 октомври.
Премиерот рече дека средбата била конструктивна и дека Владата очекува конечен одговор од студентите по нивните внатрешни консултации.
Тој ги критикуваше политичките партии што, според него, се обидуваат да го претворат прашањето во етнички спор.
Шасивари предлага комбиниран модел
Министерот за правда Јетон Шасивари на 19 октомври претстави предлог според кој правосудниот испит би можел делумно да се полага на јазикот на кој кандидатите ги завршиле студиите.
Според информациите презентирани на средбата со студентите, моделот предвидува 12 испитни единици да може да се полагаат на албански, а две на македонски јазик.
Во известувањата за предлогот се наведува и поделба според која теоретскиот дел би можел да се полага на јазикот на студирање, додека практичниот дел би останал на македонски.
Министерството за правда смета дека решението треба да воспостави рамнотежа меѓу јазичните права на кандидатите и потребата од единствен и функционален правосуден систем.
Шасивари најави дека конечниот предлог ќе биде испратен на мислење до Венецијанската комисија, советодавно тело на Советот на Европа за уставни и правни прашања.
Сепак, најавеното барање мислење не значи дека Комисијата веќе дала согласност за предложениот модел.
Студентите не прифаќаат делумно решение
Студентите Албанци, кои подолг период бараат правосудниот испит да може да се полага и на албански јазик, не го прифатија целосно предлогот на Министерството за правда.
Нивниот претставник Мевлан Адеми изјави дека решението со 12 испитни единици на албански и две на македонски не ги исполнува студентските барања.
Студентите инсистираат целиот испит, вклучително и практичниот дел, да може да се полага на албански јазик.
Тие предупредија дека ќе организираат нови протести доколку биде усвоено решение што не го исполнува тоа барање.
Прашањето доби поголемо внимание во почетокот на 2026 година, откако околу 400 студенти од правните факултети на Универзитетот во Тетово, Универзитетот на Југоисточна Европа и Универзитетот „Мајка Тереза“ побараа институциите да им овозможат полагање на јазикот на кој студирале.
Нивното барање се повикува на Законот за употреба на јазиците, додека конечната правна основа и опсегот на можните измени остануваат предмет на институционална расправа.
Дали постои согласност во владината коалиција?
Трите позиции покажуваат дека решението сè уште е спорно.
ЗНАМ јавно инсистира на македонскиот јазик, премиерот Мицкоски го поддржува комбинираниот владин модел, а студентите бараат целосна можност за полагање и на албански.
Министерството за правда, пак, настојува прашањето да се реши преку законски измени и дополнително мислење од Венецијанската комисија.
Од досегашните изјави не е јасно дали ЗНАМ ќе го поддржи предложениот закон, дали ќе бара негово менување или ќе се спротивстави на деловите што предвидуваат полагање на албански јазик.
Не е соопштен ниту конечниот усогласен текст на законските измени.
Прашањето за правосудниот испит, кое започна како студентско барање за еднакви можности при полагањето, така прераснува и во тест за усогласеноста на владината коалиција околу јазичната политика.