Водечките преговарачи на Европскиот парламент го отфрлија предлогот на ирското претседателство за долгорочниот буџет на Европската Унија за периодот 2028-2034 година, предупредувајќи дека предложените кратења нема да добијат согласност од парламентот.
Спорот се однесува на следната Повеќегодишна финансиска рамка (МФФ), која ги определува главните приоритети и лимитите на трошењето на ЕУ во седумгодишен период.
Според европратениците, предлогот на ирското претседателство предвидува намалување од околу 8% во однос на предлогот на Европската комисија.
„Кратењата што ја ослабуваат Европа нема да ја добијат нашата согласност“, изјави Зигфрид Мурешан од Европската народна партија, еден од главните известувачи на парламентот за МФФ.
Тој оцени дека намалувањето на средствата доаѓа во момент кога од ЕУ се бара да троши повеќе за конкурентност, одбрана и безбедност.
Најголем удар врз конкурентноста и надворешната политика
Според пресметките на Европскиот парламент, предложените кратења би биле особено големи во две области.
Средствата за конкурентност би биле намалени за 12,8%, додека за надворешното дејствување на ЕУ кратењето би достигнало 17,4%.
Коизвестувачката Карла Тавареш предупреди дека тоа би ја намалило способноста на Унијата да го затвори јазот во инвестициите и иновациите, да ги поддржува своите партнери и да реагира на меѓународни кризи.
„Изборот пред нас не е меѓу евтина и скапа Европа. Тој е меѓу недоволно финансирана Европа, оставена на милост и немилост на следната криза, и соодветно финансирана Европа која може да одговори на предизвиците“, рече Тавареш.
Буџет од само 1,02% од економијата на ЕУ
Европратениците предупредуваат дека предложениот буџет би изнесувал околу 1,02% од бруто-националниот доход на ЕУ, без отплатата на средствата од фондот NextGenerationEU.
За споредба, при договарањето на сегашната финансиска рамка било предвидено трошење еквивалентно на околу 1,14% од БНД.
Номинално, новиот буџет би бил за 356 милијарди евра, или 28%, поголем од сегашниот.
Но Европскиот парламент предупредува дека оваа бројка создава погрешна слика за реалното зголемување.
Од дополнителните 356 милијарди евра, околу 150 милијарди би биле потребни за отплата на долгот од европскиот фонд за закрепнување по пандемијата, додека околу 390 милијарди евра би биле потребни само за компензација на инфлацијата и зачувување на куповната моќ.
Според тие пресметки, реалната вредност на европскиот буџет би била за околу 161 милијарда евра, или 10%, помала од сегашната.
Парламентот бара нови европски даноци и приходи
Другата голема точка на спорот е од каде ЕУ треба да ги обезбеди парите.
Европскиот парламент предлага воведување нови сопствени извори на приходи, со што би се намалил притисокот врз националните буџети.
Меѓу предлозите се давачка за дигитални услуги, давачка за онлајн коцкање и давачка врз капиталната добивка од крипто-средства.
Парламентот проценува дека неговите дополнителни предлози би можеле да обезбедат околу 30 милијарди евра, покрај 57,4 милијарди евра од нови извори предложени од Европската комисија.
„Без напредок во сопствените ресурси нема МФФ“, рече европратеничката Сандра Гомез Лопез.
Земјоделството и регионите исто така под притисок
Европратениците предупредуваат дека помал буџет би значел и помалку средства за земјоделството и европските региони.
Според нив, национално финансираните јавни инвестиции во тековниот буџетски период пораснале за околу 30%, додека европскиот буџет загубил околу 10% од куповната моќ поради инфлацијата.
Парламентот претходно побара буџетот за 2028-2034 година да биде околу 10% поголем од предлогот што Европската комисија го претстави во јули 2025 година.
Дополнителните пари, според парламентот, треба да бидат насочени кон одбраната и безбедноста, конкурентноста, кохезијата и земјоделството.
Парламентот има моќ да го блокира договорот
Спорот не е само политички притисок врз земјите членки.
За усвојување на долгорочниот буџет е потребна едногласна одлука на Советот, но и согласност од Европскиот парламент со апсолутно мнозинство од европратениците.
Тоа му дава на парламентот можност да одбие договор што смета дека не обезбедува доволно средства за европските приоритети.
Повеќе од 93% од буџетот на ЕУ се насочува кон програми за граѓаните и проекти во земјите членки, додека помалку од 7% се трошат за администрација, според податоците на парламентот.
Преговорите затоа најавуваат една од најголемите финансиски битки во ЕУ во следниот период – не само околу големината на буџетот, туку и околу прашањето кој треба да ја плати сметката за поголемите амбиции на Унијата.