Европската комисија предлага новите членки на Европската Унија да бидат под посебен 15-годишен заштитен режим по приемот, во кој би можеле полесно да им бидат суспендирани европските фондови или правото на глас ако сериозно ги прекршуваат демократските вредности или принципот на лојална соработка со Унијата.
Еврокомесарката за проширување Марта Кос рече дека целта е ЕУ да избегне повторување на ситуации во кои една земја-членка може со години да го блокира заедничкото одлучување, додека механизмите за санкционирање остануваат тешко применливи.
„Да нема повеќе Виктор Орбан“, рече Кос во интервју за „Гардијан“ и други европски медиуми.
Полесно суспендирање на право на глас и европски пари
Според предлогот, новите членки би биле под посебен режим во првите 15 години од членството.
Во случај на сериозно назадување во владеењето на правото, демократијата или основните европски вредности, ЕУ би можела побрзо да реагира.
Мерките би можеле да вклучуваат суспендирање на правото на глас или запирање на европското финансирање.
Комисијата сака прагот за активирање на овие санкции да биде понизок отколку кај сегашниот член 7 од Договорот за ЕУ.
Член 7 досега остана речиси неприменлив
Член 7 овозможува суспендирање на гласачките права на земја-членка во случај на сериозно и трајно кршење на европските вредности.
Но тој механизам досега не беше целосно активиран.
Една од причините беше можноста државите меѓусебно да се заштитуваат преку вето.
Токму затоа Комисијата сака за идните членки да постои побрз и поефикасен механизам.
Кос нагласи дека посебниот режим не може да биде траен.
Според неа, доколку ваквите ограничувања важат неограничено, би се создала поделба на членки од „прв“ и „втор“ ред.
Затоа предлогот предвидува временски ограничен период од 15 години.
Новите членки би имале помал простор за блокади
Во пошироките реформи за идното проширување се разгледува и ограничување на можноста новите членки да блокираат одлуки поврзани со идни проширувања или билатерални спорови.
Истовремено, земјите-членки ќе треба да разговараат и за пошироко укинување на едногласноста во области како даночната политика и санкциите.
Целта е ЕУ со 30 или повеќе членки да не стане нефункционална поради премногу национални вета.
Црна Гора, Албанија, Молдавија и Украина во прв план
Кос ги посочи Црна Гора, Албанија, Молдавија и Украина како земји што во моментов се најнапредни во процесот.
Комисијата веќе најави дека за овие четири земји ќе подготви индикативни патокази, доколку го задржат реформскиот моментум.
Северна Македонија не е меѓу земјите што во овој момент се наведуваат како дел од оваа група.
Кос оцени дека проширувањето повеќе не е само технички процес на реформи, туку и геополитички интерес на ЕУ.
Според неа, Русија и Кина се обидуваат да го зголемат влијанието врз земјите кандидати.
„Ако не можеме да го интегрираме нашето соседство, некој друг ќе дојде и ќе го искористи против нас“, рече Кос.
Паралелно со проширувањето, ЕУ разгледува и реформи во сопственото функционирање.
Меѓу идеите се помала употреба на национално вето, повеќе одлуки со квалификувано мнозинство и можност секоја земја да нема постојано свој еврокомесар.
Овие предлози допрва треба да ги разгледуваат земјите-членки.