На улиците на Крушево, градот каде што порасна Тоше Проески, неговото име и денес е дел од секојдневието. Неговите песни сè уште се слушаат во домовите, автомобилите и на радиостаниците низ Македонија и поранешните југословенски републики.
На 16 октомври 2007 година, веста за неговата смрт во сообраќајна несреќа кај Нова Градишка, на автопатот кон Загреб, предизвика шок и масовна тага во регионот.
Деветнаесет години подоцна, Проески останува еден од ретките македонски музичари чија популарност ги надмина границите на земјата и кој остави препознатливо наследство во регионалната поп-музика.
Патот од Нова Градишка до Крушево
Во чест на Проески, 13 маратонци на 14 октомври тргнаа од Нова Градишка кон Крушево, а уште еден учесник беше најавен да им се приклучи во Македонија.
Ултрамаратонот се организира по 19-ти пат и претставува една од најпрепознатливите традиции посветени на неговиот спомен.
Учесниците трчаат околу 200 километри низ Хрватска, преку Србија патуваат со возила, а од македонската граница до Крушево минуваат уште околу 220 километри.
Во четвртокот маратонците пристигнаа во Скопје, каде што поминаа и низ детската улица што го носи името на Тоше Проески во Ново Лисиче.
Со пораки „За Тоше!“, учесниците го продолжија патот кон неговото родно место, каде што е предвидено одбележувањето на годишнината од трагедијата.
Од Крушево до најголемите балкански сцени
Тодор Тоше Проески е роден на 25 јануари 1981 година во Прилеп, а пораснал во Крушево, град кој остана неразделно поврзан со неговиот живот.
Уште како дете покажал музички талент, кој подоцна го развивал преку настапи на музички фестивали и професионално образование.
Пошироката македонска публика го запозна преку фестивалските настапи во деведесеттите години, а набргу неговата кариера доби регионални размери.
Со песни како „Чија си“, „Тајно моја“, „Игри без граници“, „Ако ме погледнеш во очи“ и „Соба за тага“, тој стана препознатлив и надвор од Македонија.
Неговата музика се слушаше од Скопје и Белград до Загреб, Сараево, Подгорица и Љубљана.
Во 2004 година ја претставуваше Македонија на Евровизија со песната „Живот“.
Но, неговата популарност не произлегуваше само од музичкиот талент. Проески беше познат и по своите хуманитарни активности, скромноста и непосредниот однос со публиката.
Пејач кој не ги делеше луѓето
Во време кога земјите од поранешна Југославија сè уште ги чувствуваа последиците од војните и политичките поделби, музиката на Проески успеа да привлече публика од различни национални и верски заедници.
Пееше на повеќе јазици, настапуваше во различни држави и ја градеше кариерата без политички пораки и национални поделби.
Неговата позната реченица „Ве сакам сите“ остана симбол на односот што го имаше со публиката.
Тоше беше и амбасадор на добра волја на УНИЦЕФ, а неговата хуманитарна работа беше важен дел од јавниот ангажман.
Неговите добротворни концерти и поддршката за ранливите категории граѓани придонесоа да биде запаметен не само како пејач, туку и како личност која ја користеше популарноста за помагање на другите.
Утрото што го потресе Балканот
На 16 октомври 2007 година, Проески патувал кон Загреб кога автомобилот во кој се наоѓал учествувал во тешка сообраќајна несреќа на автопатот кај Нова Градишка.
Неговата смрт предизвика масовна жалост во Македонија, но и бројни реакции во соседните земји.
Илјадници граѓани се собираа на плоштадите, палеа свеќи и оставаа цвеќиња, додека неговите песни се емитуваа на радио и телевизиските станици.
На погребот во Крушево присуствуваа голем број граѓани, јавни личности и претставници на институциите.
За многумина, трагедијата означи крај на една музичка кариера која допрва требаше да го достигне својот врв.
Наследство што продолжува да ги поврзува генерациите
Денес, деветнаесет години по трагедијата, песните на Проески продолжуваат да живеат и меѓу младите кои биле деца или сè уште не биле родени во времето на неговата најголема популарност.
Неговите албуми, концертни снимки и интервјуа се дел од музичката историја на Македонија, додека Спомен-куќата во Крушево ја чува приказната за неговиот живот и кариера.
Годишнината повторно ги потсетува обожавателите на едно октомвриско утро што многумина го паметат по местото каде што се наоѓале кога ја слушнале веста за неговата смрт.
Традиционалниот ултрамаратон, пораките на социјалните мрежи и музичките посвети покажуваат дека сеќавањето на Проески одамна го надминало вообичаеното одбележување на годишнината од смртта на една јавна личност.
За Македонија, Тоше останува дел од културното наследство. За Балканот, еден од гласовите што поврзуваа публика преку јазичните и националните граници.
Неговата кариера заврши прерано, но деветнаесет години подоцна, музиката продолжува да го одржува неговото присуство во животите на генерациите што го слушаа.