Универзитетскиот професор Марјан Бојаџиев предупреди дека Северна Македонија се соочува со сериозни долгорочни фискални предизвици и дека продолжувањето на политиката на задолжување без суштински промени во буџетските расходи може дополнително да ја влоши финансиската состојба на државата.
Во интервју за емисијата „Трилинг“, Бојаџиев оцени дека државата мора да воспостави оперативен буџетски суфицит, односно тековните приходи да ги надминуваат тековните расходи, доколку сака да обезбеди долгорочна финансиска стабилност.
„Македонија мора да има оперативен суфицит ако сака да биде нормална држава. Ние сме како ‘од дрвава не се гледа шумата’“, изјави Бојаџиев.
Тој ја критикуваше практиката на досегашните влади да ја прикажуваат економската состојба како поволна, и покрај, како што оцени, структурните проблеми со јавните финансии.
„Излегуваат официјални функционери од сите досегашни влади и велат ‘ситуацијата е добра’. Но ситуацијата е многу лоша, а ќе биде уште полоша“, рече професорот.
Според него, задолжувањето не може да биде трајно решение за финансирање на државните потреби.
„Ние викаме сè е добро, ќе се задолжиме и ќе тераме. Тоа е недопустливо“, додаде Бојаџиев.
Пензискиот систем под притисок од намалувањето на работната сила
Една од најголемите опасности за јавните финансии, според Бојаџиев, е долгорочната одржливост на пензискиот систем.
Тој предупреди дека намалувањето на бројот на работоспособни граѓани ќе го зголемува притисокот врз средствата потребни за исплата на пензиите.
„Ние ќе имаме сè помалку нова работна сила. Притисокот, јазот, само ќе се зголемува во иднина“, рече Бојаџиев.
Тој потсети дека Фискалниот совет предложил зголемување на придонесот за пензиско осигурување како една од мерките за подобрување на финансиската состојба на пензискиот систем.
Сепак, Бојаџиев смета дека е неопходна и подлабока структурна реформа.
„Втора мерка која што според мене е единствено одржлива е да се укине курентното финансирање на пензија“, изјави професорот.
Неговата изјава отвора прашање за начинот на кој во иднина треба да се финансираат пензиите, особено во услови на демографски промени и ограничена работна сила.
Бојаџиев укажа и на состојбата на пазарот на трудот, оценувајќи дека државата не ја користи доволно расположливата работна сила.
Според него, официјалните показатели за невработеноста не ја прикажуваат целосно економската зависност на дел од населението од државната поддршка.
„Ние немаме луѓе, мора од тоа да почнеме. Ние официјално говориме за 10 до 15 отсто невработеност, а уште толку примаат социјална помош, значи ги храниме. Недопустливо и неиздржливо“, изјави тој.
Изнесените проценти се оценки на Бојаџиев. Во објавениот дел од интервјуто не се наведени статистички податоци со кои би се потврдила споредбата меѓу невработеноста и бројот на корисници на социјална помош.
Буџетска дисциплина наместо зголемување на расходите
Професорот смета дека одговорот на фискалните предизвици треба да биде реструктурирање на државниот буџет, со преиспитување на тековните расходи и приоритетите за јавна потрошувачка.
„Тоа подразбира реструктурирање на буџетот. Наместо раскалашено трошење“, изјави Бојаџиев.
Тој посочи и дека Северна Македонија не успеала да обезбеди инвестициски кредитен рејтинг, што, според неговата оценка, укажува на ограничена доверба во долгорочната финансиска стабилност на земјата.
„Ние никогаш не достигнавме инвестициски рејтинг. Нас дури и ни е намален од пред 10 години“, рече Бојаџиев.
Неговите оценки доаѓаат во период кога финансирањето на пензиите, јавните расходи и задолжувањето остануваат важни прашања за економската политика на Северна Македонија.
Предлозите што ги изнесе професорот се однесуваат на пошироко преиспитување на начинот на кој државата ги распределува буџетските средства, со цел да се намали притисокот врз јавните финансии во наредните години.
Извор: „Трилинг“, интервју со проф. д-р Марјан Бојаџиев, 30 октомври 2026 година.