Александра Јакушева очекувала испорака за прославата на Ноќта на вештерките во белградската „Аудиторија“, книжарница, кафуле и простор за настани што го раководи. Кога пристигнала стоката, нејзината банкарска картичка не работела.
Доставувачот не сакал да ја предаде нарачката без наплата. Вработените собрале готовина, а Јакушева набргу дознала дека „Алта банка“, во која имала сметка, престанала да работи, раскажала за „Москоу тајмс“.
Нејзиниот случај е дел од пошироката криза што ги погоди руските иселеници во Србија. Банката била популарна меѓу нив бидејќи овозможувала релативно едноставно отворање сметки. По затворањето, дел од клиентите останале без пристап до личните заштеди и парите потребни за секојдневно работење.
Готовината го одржува секојдневното работење
„Аудиторија“ објавила дека за прославата ќе прима само готовина. Гостите покажале разбирање и дошле и за да го поддржат локалот, според сведоштвото на Јакушева.
За неа, приоритет станало отворањето нова банкарска сметка за повторно да прима картични плаќања и да ги плаќа добавувачите.
Други семејства се соочиле со ризик за значително поголеми износи.
Јелена Артеменкова, сопственичка на ресторанот „Санрајс“ во Нови Сад, за „Медуза“ раскажала дека во банката ѝ останале блокирани повеќе од 50.000 евра. Со сопругот и четирите деца се преселила во Србија пред две години, а потоа го отвориле ресторанот.
Според нејзиното сведоштво, недостапните пари биле животна заштеда. Ресторанот продолжил да работи, но без картични плаќања и со тешкотии да се обезбеди закупнината.
Граѓани во Србија организирале поддршка за погодените бизниси, повикувајќи ги купувачите да плаќаат во готовина и собирајќи помош за оние што останале без достапни средства.
Исплатата на осигурените депозити почнува на 13 ноември
Народната банка на Србија ја одзеде дозволата за работа на „Алта банка“ АД Белград на 30 октомври. Регулаторот соопшти дека финансиската состојба значително се влошила и дека биле загрозени интересите на депонентите.
На 3 ноември, белградскиот Трговски суд отворил стечајна постапка.
Агенцијата за осигурување депозити објави дека исплатата на осигурените износи ќе почне на 13 ноември преку Банката Поштенска штедилница.
Осигурениот износ е до 50.000 евра по депонент и го опфаќа збирот на средствата на неговите сметки во банката. Според известувањето, исплатата се однесува на физички лица, претприемачи и микро, мали и средни правни лица што ги исполнуваат условите.
За средствата над осигурениот износ, наплатата ќе зависи од стечајната постапка. Блокиран депозит, сепак, не значи автоматски дека целиот износ е конечно изгубен.
Четвртина од депозитите од јавниот сектор и банки во стечај
Според истражувањето на БИРН, засновано врз решение на Народната банка на Србија, на крајот на септември во „Алта банка“ имало околу 400 милиони евра депозити од јавниот сектор, јавни претпријатија и банки во стечај — приближно четвртина од сите депозити.
Овој износ не претставува утврдена штета. Тој, меѓутоа, го отвора прашањето како биле избирани банките за чување на овие средства и како бил проценуван ризикот.
Слободан Илиќ, поранешен претседател на Собранието на акционери на ЈУБМЕС, претходникот на „Алта банка“, за „Блиц“ побара да се испитаат различните исходи при повлекувањето јавни депозити.
Според написот, Нови Сад соопштил дека успеал пред стечајот да повлече 5,2 милијарди динари, додека дел од средствата на градските јавни претпријатија останале недостапни. Врање пријавило невратени 177 милиони динари, а Лесковац побарувал 78 милиони.
Илиќ прашува дали разликите произлегле од договорните услови, роковите, времето на доставување на налозите, ликвидноста на банката или различната достапност на информации. Тој не тврди дека самите различни исходи докажуваат привилегирано постапување.
Истрага за Мацура и прашања за регулаторот
Сопственикот Давор Мацура е осомничен за злоупотреби поврзани со околу 390 милиони евра, според извештаите на КРИК за истрагата.
Во документ од обвинителството што го разгледал КРИК се наведува сомневање дека најголем дел од сумата бил евидентиран како готовински прилив од „Алта пеј“, без парите да пристигнат во трезорот. Мацура ја негирал вината.
Овие наводи се предмет на истрага, а не правосилно утврдени факти.
Народната банка на Србија соопшти дека на одземањето на дозволата му претходеле контролни активности насочени кон зголемување на ликвидноста.
Илиќ, сепак, смета дека оправданоста на конечната мерка не го затвора прашањето дали претходниот надзор бил навремен и делотворен.
Паралелата со „Банко Амброзијано“
Илиќ, кој од 2009 до 2012 година го претставувал државниот капитал во ЈУБМЕС, ја споредува потребата за пошироко институционално преиспитување со италијанската афера „Банко Амброзијано“.
Неговата споредба се однесува на односите меѓу финансискиот капитал, политичката моќ и институциите.
Тој предлага идниот состав на српското Собрание да формира анкетен одбор или комисија што ќе ги испита сопственичките промени, деловниот модел, односите со јавниот сектор и повлекувањето големи депозити пред затворањето.
За погодените клиенти, најитно останува повторно да располагаат со парите. За институциите, задачата е поширока: да утврдат што се случило со средствата и дали механизмите за заштита на јавниот интерес функционирале навреме.