Северна Македонија продолжи со спроведувањето на судската реформа, но влијанието и притисоците од другите државни власти предизвикуваат сериозна загриженост за независноста на правосудниот систем, се наведува во Годишниот извештај на Европската комисија за владеење на правото за 2025 година, јави порталот Balkanview.com, пренесува Инбокс7.
Во извештајот се предупредува дека политичкото мешање, правната нејаснотија и недоволното финансирање ги поткопуваат напорите за усогласување со стандардите на ЕУ. И покрај формалната посветеност на евроинтеграциите, напредокот е оценет како бавен, неусогласен и подложен на политизација.
Притисоци врз судството
Извештајот укажува дека независноста на судството останува ниска – само 28% од граѓаните и 26% од бизнисите ги перцепираат судовите како независни, иако тоа е мало подобрување во однос на 2024 година.
Посебна загриженост предизвика постапката за разрешување на јавниот обвинител, во која се открија слабости во регулативата и потенцијален ризик од политизација. Според Комисијата, отворени повици од владини функционери за смена на членови на Судскиот совет и обиди за разрешување на обвинител на нејасни дисциплински основи го загрозуваат легитимитетот на правосудните институции.
Иако беа воведени нови дигитални алатки, мерки за транспарентност и правила за избор заснован на заслуги, имплементацијата е фрагментарна. Советот за судство и Советот на обвинители се соочуваат со недоследни процедури и недоволна одговорност. Реформираниот Закон за Судскиот совет, кој доби мислење од Венецијанската комисија, с́е уште не е усвоен.
Недостатоци во буџетот и кадарот
Судството добива само 0,31% од БДП – значително помалку од законски предвидените 0,8%, а Обвинителството едвај 0,22% од буџетот. Повеќе од половина судиски позиции остануваат непополнети. Приемот на 130 нови слушатели во Академијата за судии и јавни обвинители е блокиран поради буџетски ограничувања.
Инфраструктурните проблеми се влошени со застарени дигитални системи и само шест ИТ стручњаци во целата судска мрежа. Времетраењето на судските постапки се зголеми речиси во сите категории, а процентот на решени предмети опадна, особено кај второстепените управни предмети каде бројот на нерешени случаи се удвои.
Слаба борба против корупцијата
Иако постојат специјализирани единици и формална приоритизација на корупциските случаи, голем број постапки стагнираат во судовите. Доцнењата, ниските казни и ограничените ресурси го поткопуваат јавниот кредибилитет. Промените во Кривичниот законик од 2023 година дополнително ги ослабнаа напорите – со намалени казни и префрлување на надлежностите од СЈО, што доведе до затворање на неколку поголеми случаи.
Комисијата за спречување на корупција останува фокусирана на превенција и координација, но е критикувана за ниски капацитети за спроведување и слаба верификација на имотните изјави. Во 2024 година, половина од предвидените активности од националната стратегија не беа реализирани.
Заштитата на укажувачите е слаба, што одвраќа поединци да пријавуваат неправилности. Нов закон е во подготовка, но с́е уште не е донесен.
Медиумски плурализам и парламентарен надзор
И покрај подобрувањата во финансиската автономија на Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги, изборот на нови членови во нејзиниот Совет се одложува. Повторното воведување на државно финансирано рекламирање предизвика критики за можен политички притисок врз медиумите.
Новинарите се соочуваат со онлајн напади, притисоци и несоодветни услови за работа. Иако законската заштита постои, таа ретко се спроведува, особено кај случаи на родово базирано насилство и клевета. Недостасува законска рамка за спречување на тужби со цел замолчување (SLAPP).
Парламентот усвои нов Деловник за работа, но назначувањето кадри во независни институции и натаму останува политизирано. Креирањето политики и јавни консултации не се транспарентни, а регулаторните анализи често се прескокнуваат.
Повик за нова посветеност
Европската комисија ја повика Северна Македонија да обезбеди јасна поделба на власта, да ја зајакне правната сигурност и да ги ублажи негативните последици од измените на Кривичниот законик. Дополнително, се бара поголема транспарентност во финансирањето на партиите, подобра заштита на новинарите и ефективна имплементација на антикорупциските реформи.
„Овие слабости ја поткопуваат довербата на јавноста и го успоруваат пристапниот процес кон ЕУ“, заклучува Комисијата.
Северна Македонија е кандидат за членство во ЕУ од 2005 година и преговорите официјално ги започна во 2022. Владеењето на правото останува клучен критериум за напредокот во процесот на проширување.