Враќањето на Британија на балканската сцена преку неделниот самит на Берлинскиот процес во Лондон означи обновен европски ангажман кон регион што се наоѓа меѓу застојот во проширувањето на ЕУ, зголеменото руско влијание и длабоките внатрешни поделби.
Еднодневниот состанок, што го организираше британскиот премиер Киер Стармер, ги собра лидерите на Албанија, Босна и Херцеговина, Косово, Црна Гора, Северна Македонија и Србија, заедно со германскиот канцелар Фридрих Мерц и високи претставници на ЕУ. Фокусот беше ставен на три теми: контрола на миграцијата, регионална безбедност и економска интеграција.
Но, зад внимателно формулираните соопштенија и заедничките фотографии, самитот ги откри разликите меѓу учесниците – особено околу идејата за создавање „центри за враќање“ на Балканот за мигранти кои им е одбиено азил во Западна Европа.
Британија ја бара својата пост-Брегзит улога преку миграциска дипломатија
За Лондон, овој самит претставуваше можност да ја врати својата геополитичка релевантност во Европа по годините на пост-Брегзит изолација. Стармер ја претстави иницијативата како дел од пошироки напори за „затворање на криминалните миграциски рути“ и зајакнување на граничната безбедност.
Во пресрет на самитот, британската влада воведе санкции против 13 поединци и организации од Балканот обвинети за трговија со луѓе, изработка на лажни документи и финансирање на мрежи за шверц на мигранти.
„Миграцијата и организираниот криминал се заеднички предизвици“, се наведува во заклучоците од самитот, со додавање дека новата Заедничка работна група за миграција ќе ја координира размената на информации и спроведувањето на законот меѓу Западен Балкан, Британија и ЕУ.
Но аналитичарите предупредуваат дека британскиот пристап може да предизвика локални отпори. „Идејата Балканот да стане гранична полиција на Европа носи политички трошоци“, изјави западен дипломат во Лондон.
Балканските лидери против „центрите за враќање“
Албанскиот премиер Еди Рама и црногорскиот премиер Милојко Спаиќ категорично одбија можност нивните држави да примаат такви центри, предупредувајќи дека тоа би ги претворило во „депонии“ за европскиот миграциски проблем.
Нивниот став наиде на широка поддршка во јавноста, која сè повеќе ги доживува миграциските политики на ЕУ како нерамноправни и инструментални.
Несогласувањето покажа дека Берлинскиот процес — замислен како механизам за приближување кон ЕУ — сè повеќе станува платформа за управување со европските безбедносни грижи, отколку за вистинско проширување.
Берлинскиот процес се префрлува од интеграција кон отпорност
Лидерите во Лондон ги потврдија обврските за продлабочување на економската соработка преку Заедничкиот регионален пазар (CRM), дигитална интеграција и мобилност на младите. Британија најави до 24 милијарди фунти преку извозно финансирање за инфраструктурни проекти во регионот.
Сепак, ветувањата доаѓаат во период на политичка нестабилност и назадување на демократијата во повеќе балкански земји. Аналитичарите предупредуваат дека економската помош без реформи може да ја продлабочи зависноста, а не развојот.
Безбедноста и геополитиката повторно во фокус
Самитот ја потврди британската посветеност на НАТО мисијата во Косово (KFOR) до 2028 година, како и борбата против хибридни закани и корупција.
За Лондон и Брисел, Балканот останува геополитички тампон меѓу ЕУ и Русија. „Берлинскиот процес повеќе не е само за проширување — туку за одбрана“, изјави еден европски дипломат.
Следниот самит ќе се одржи во Црна Гора во 2026 година, каде ќе се оцени напредокот во миграцијата и дигиталната интеграција.
„Без кредибилна европска перспектива, регионот ризикува да западне во геополитички замор“, предупреди аналитичар од Европскиот совет за надворешни односи.