Претседателот на Европскиот совет, Антониу Коста, изјави во вторникот дека проширувањето на Европската унија со Украина, Молдавија и Западен Балкан е меѓу најитните стратешки приоритети на блокот, нагласувајќи дека процесот е клучен за безбедноста, глобалното влијание и долгорочната стабилност на Европа.
Говорејќи на Форумот за проширување на ЕУ, Коста рече дека геополитичката средина – обликувана од руската војна во Украина, растечкото влијание на Кина и Русија, и пошироката нестабилност – го прави посилен и поголем ЕУ неопходен.
„Во денешниот мултиполарен свет, само посилна и обединета Европска унија може да ги одбрани своите интереси и вредности,“ рече тој, додавајќи дека следниот бран проширување е „најдобрата инвестиција за иднината на Европа“.
Коста истакна дека процесот напредува со најбрзо темпо во последните 15 години. Годинешниот извештај на Европската комисија, забележа тој, првпат од 2010–2014 смета дека проширувањето е реална можност во краток рок. „Украина, Молдавија и земјите од Западен Балкан припаѓаат во Европската унија,“ додаде тој.
Напредок и временска рамка
Коста го посочи „значајниот напредок“ во 2025 година.
Црна Гора напредувала најмногу и, ако продолжи со истото темпо на реформи, може да ги затвори преговорите до 2026 година.
Албанија ги забрзала реформите и може да ги затвори преговорите до крајот на 2027 година.
Украина и Молдавија, и покрај војната и притисоците, го завршија скринингот на правото на ЕУ за една година — „со рекордна брзина“.
Србија вети реформи во медиумската политика, енергетиката и усогласувањето со заедничката надворешна и безбедносна политика на ЕУ.
Босна и Херцеговина и Северна Македонија, рече тој, сè уште можат да постигнат напредок до крајот на годината.
Косово, три години по апликацијата, „треба да добие позитивен сигнал“.
Коста предупреди дека политичките и геостратегиските импликации на проширувањето не смеат да се игнорираат, посочувајќи ја усогласеноста со европската надворешна политика како критична, особено поради руската агресија.
Економски ефекти и поттикнувања
Тој посочи на новите Планови за раст за Западен Балкан и Молдавија, вредни до 8 милијарди евра, кои веќе ги намалуваат граничните задржувања, ги подобруваат дигиталните мрежи и ја интегрираат регијата во системите за плаќање на ЕУ. Украина и Молдавија ќе се приклучат на зоната без роминг на ЕУ во јануари 2026 година.
Коста потсети дека проширувањата во последните 20 години додале повеќе од 100 милиони луѓе во Унијата и ја зголемиле економијата на ЕУ за над 2 трилиони евра. Државите што се приклучија по 2004 година го удвоиле својот БДП и создале 26 милиони работни места — шест милиони од нив во новите членки.
Реформи: кај кандидатите и во самата ЕУ
Коста рече дека реализацијата на проширувањето бара паралелни реформи:
1. Земјите-кандидати мора да ги исполнат стандардите за демократија, владеење на правото и човекови права; процесот мора да остане целосно мерит-базиран и без политички блокади.
2. ЕУ мора да се подготви за нови членки преку внатрешни реформи, вклучувајќи го буџетот и капацитетот за донесување одлуки.
Тој ја спомена Гранада декларацијата како клучна за потребата од институционални прилагодувања за да се обезбеди дека проширувањето нема да ја ослаби функционалноста на Унијата. Пристапните договори, рече, треба да имаат посилни гаранции против назадување на демократијата.
Коста побара поголема комуникација со јавноста, нагласувајќи дека поддршката на граѓаните е неопходна.
Стратешки избор
„Нашите претходници ја изградија Унијата со храбри политички одлуки,“ рече тој. „Сега мора да го покажеме истото визионерство.“
Кандидатите, додаде, мора да решат дали ќе продолжат со европската трансформација или ќе останат заробени во историски поделби. Европа, предупреди Коста, „не смее да стане музеј на старата просперитетност“.
„Проширувањето е патот напред и единствениот начин да се обезбеди дека ЕУ ќе остане глобална сила за мир, стабилност и економска сила,“ рече тој. „Мора да продолжиме да работиме заедно како партнери, градејќи Европа што е безбедна, просперитетна и обединета.“