Како што Берлин повторно станува водечка воена сила во Европа, Париз и Варшава се соочуваат со голема политичка промена.
Со децении, Европската унија функционираше според непишано правило: Германија се грижеше за финансиската стабилност, а Франција за одбраната. Денес, таа рамнотежа се менува.
Како што Германија се подготвува да стане доминантна воена сила во Европа, политичките односи се пренасочуваат. Во Франција владее тревога за одржување на влијанието, додека во Полска германското повторно вооружување предизвикува историски немири, но и чувство дека сојуз меѓу Берлин и Варшава може да биде најефикасниот начин за одвраќање на Русија.
„Каде и да одам – од Балтикот до Азија – луѓето бараат Германија да преземе поголема одговорност,“ изјави Кристоф Шмид, пратеник на германската Социјалдемократска партија и член на одбранбениот комитет во Бундестагот. „Очекувањето е Германија конечно да ја усогласи својата економска тежина со воена моќ.“
Германија, која до неодамна се соочуваше со критики за слабата и застарена Бундесвер, сега гради најголема армија во Европа – со современи тенкови, ракети и борбени авиони. Таа воена моќ неизбежно носи и поголема политичка и економска тежина, на која остатокот од континентот ќе мора да се прилагоди.
До 2029 година, Германија планира да троши околу 153 милијарди евра годишно за одбрана, што претставува околу 3,5% од БДП – најамбициозниот воен раст од повторното обединување. За споредба, Франција има цел да достигне околу 80 милијарди евра до 2030 година.
Полска, пак, оваа година вложува околу 186 милијарди злоти (44 милијарди евра) или 4,7% од БДП – највисоко ниво во НАТО – со намера да изгради една од најголемите и најдобро опремени армии во Европа.
Фискалните реалности, исто така, се менуваат. Со јавен долг на Франција над 110% од БДП и дефицит поголем од 5%, финансиската сила на Берлин му овозможува слобода што соседите можат само да ја посакуваат. Полска, пак, се обидува да го контролира јавниот расход, кој нагло расте поради зголемените трошоци за одбрана.
Еден висок претставник на ЕУ го нарече германскиот воен подем „тектонски“, додека друг дипломат беше појасен: „Ова е најважната промена што моментално се случува на ниво на ЕУ.“
Берлин гради големо – и локално
Еден одговор на прашањето колку „европски“ ќе биде германскиот воен подем лежи во набавките. Германија и понатаму ги штити своите национални приоритети во областа на одбраната.
Берлин се спротивстави на идејата Европската комисија да има посилна улога во набавката на оружје и планира да се потпира на национални рамки, вклучително и нов закон кој овозможува систематска примена на член 346 од Договорот за ЕУ – клаузула што ѝ дозволува на државата да избегне европски правила за конкуренција за да ги фаворизира домашните договори.
Според внатрешни документи до кои дојде POLITICO, Берлин се подготвува да пропушти 83 милијарди евра воени договори низ Бундестагот до крајот на 2026 година – невиден раст што ги опфаќа сите области на вооружените сили, од тенкови и фрегати до дронови, сателити и радарски системи.
Зад овој бран стои и поширок план – „желбена листа“ од 377 милијарди евра со повеќе од 320 нови програми за вооружување во сите воени домени.
Значајно е што помалку од 10% од новите договори ќе одат кај американски добавувачи – пресврт по долгогодишната зависност од Вашингтон. Речиси сите останати ќе останат во Европа, а најголемиот дел во германската одбранбена индустрија.
Ова значи дека економскиот мотор на ЕУ станува и нејзин индустриски столб за одбрана, со Берлин кој вбризгува стотици милијарди во домашно производство, додека Франција и земјите од југот се ограничени од долгови и буџетски дефицити.
Франција се чувствува неспокојно
Во Париз, германското повторно вооружување се гледа со мешавина од скепса и загриженост.
„Во Франција, одбраната е во сржта на системот,“ рече еден претставник на ЕУ. „Разликата меѓу Париз и Берлин е што во Франција секој службеник, на крајот, е и службеник за одбрана.“
И покрај напорите на претседателот Емануел Макрон од 2017 година за продлабочување на француско-германската соработка, недовербата кон Берлин останува длабоко вкоренета во француските воени кругови.
„Ние сме помеѓу внимателност и закана,“ изјави француски функционер за одбрана. „Ќе биде тешко да се соработува со нив затоа што ќе бидат премногу доминантни,“ додаде тој, истакнувајќи дека успехот зависи од тоа дали германскиот канцелар Фридрих Мерц ќе успее да го пополни недостигот на персонал во Бундесверот.
Според истиот извор, економската и индустриската моќ на Германија е исто толку загрижувачка како и нејзиното вооружување. „Нема потреба да ја освојуваат Алзас и Мозел“, рече со иронија. „Можат едноставно да ги купат.“