Молдавската претседателка Маја Санду изјави дека би гласала за обединување на Молдавија со Романија доколку се одржи референдум, коментар што предизвика остри реакции од проруската опозиција и повторно ја отвори чувствителната дебата за иднината на земјата меѓу Истокот и Западот.
„Би гласала за обединување со Романија. За мала земја како Молдавија станува сè потешко да опстане како демократија и суверена држава и да се спротивстави на Русија“, изјави Санду на 11 јануари во интервју за британскиот подкаст The Rest Is Politics.
Санду, сепак, нагласи дека анкетите покажуваат оти мнозинството граѓани во моментов не го поддржуваат обединувањето, поради што властите во Кишињев како приоритет ја следат целта за членство во Европската унија.
Остра реакција од опозицијата
Лидерот на Социјалистичката партија и поранешен претседател Игор Додон ја обвини Санду дека „ја загрозува државноста“ и дека се води од лични политички амбиции.
На 13 јануари Социјалистичката партија побара нејзино итно отстранување, оценувајќи дека изјавата претставува „закана за егзистенцијата на Молдавија како независна држава“. Партијата повика на истрага за „велепредавство“ и апелираше до, како што ги нарече, „патриотските сили“ да се обединат.
Слична реакција дојде и од Комунистичката партија, која ја оцени изјавата како „чин на предавство“ и „кршење на претседателската заклетва“.
Долгогодишна тема со историски корени
Аналитичарите велат дека реакциите се очекувани и дека прашањето за обединување со Романија со децении е присутно во јавната дебата.
„Маја Санду не кажа ништо ново. Таа вакви ставови изразува уште од 2016 година“, вели Андреј Курарару, безбедносен експерт од аналитичката платформа WatchDog.
Тој потсетува дека Молдавија се обединила со Романија во 1918 година, а останала дел од неа до 1940 година, кога била анектирана од Советскиот Сојуз. По стекнувањето независност во 1991 година, идејата за повторно обединување периодично се враќа во политичкиот дискурс.
Порака до Москва
Според Курарару, изјавата на Санду има и надворешнополитичка димензија.
„Тоа е порака до Москва – сигнал дека постојат алтернативни сценарија доколку безбедносната состојба драматично се влоши“, вели тој.
Анкети спроведени минатото лето од водечките агенции iData и IMAS покажуваат дека околу една третина од граѓаните поддржуваат обединување со Романија – бројка што, според аналитичарите, варира во зависност од регионалните тензии и војната во Украина.
„Држава во режим на преживување“
Политикологот Витали Андриевски од Кишињев оценува дека изјавата на Санду, иако внимателно формулирана, открива замор од долгогодишните кризи.
„Нејзиниот мандат е обележан со пандемијата, енергетската криза, притисокот од Русија и војната во Украина. Ова е сигнал дека државниот систем е преоптоварен“, вели Андриевски.
Тој додава дека евентуално обединување би отворило сериозни прашања – од економскиот товар до нерешените конфликти во Гагаузија и Приднестровје – и дека Европската унија останува клучниот столб за стабилизација на земјата.
„Затоа ова не треба да се чита како реален повик за обединување, туку како предупредување дека Молдавија работи на работ на своите капацитети“, заклучува тој.