Германскиот филозоф Јирген Хабермарс, еден од највлијателните мислители во современата социјална и политичка филозофија и значајна интелектуална фигура во Германија по Втората светска војна, почина на 96-годишна возраст, соопшти неговиот издавач Сухеркамп Верлаг.
Според издавачката куќа, Хабермас починал во саботата во градот Старнберг, во близина на Минхен.
Со децении тој беше еден од најпрепознатливите интелектуалци во Европа, познат по своите теории за комуникацијата, рационалноста и модерното општество. Неговите дела често ги преминуваа границите меѓу филозофијата, социологијата и политичката теорија, а најпознатото меѓу нив е двотомното дело „The Theory of Communicative Action“, кое остави трајно влијание врз општествените науки.
Филозоф обликуван од историјата
Хабермас имал 15 години кога завршила Втората светска војна и паднала нацистичка Германија. Подоцна често говореше дека сознанието за злосторствата на нацистичкиот режим било пресудно за неговиот интелектуален пат.
„Одеднаш сфаќате дека сте живееле во политички криминален систем“, се сеќаваше тој во подоцнежни интервјуа, опишувајќи го моментот кога се соочил со реалноста на нацистичките злосторства.
Таа историска траума силно го обликуваше неговиот интерес за демократијата, јавната сфера и улогата на рационалниот дијалог во општеството.
Интелектуалец што активно се вклучуваше во политиката
За разлика од многу академици, Хабермас редовно учествуваше во јавни политички дебати. Во текот на 1960-тите имаше сложен однос со студентското движење во Западна Германија и пошироко.
Тој се ангажираше во дијалог со активистите, но истовремено предупредуваше на опасноста од радикализација, дури користејќи го изразот „левичарски фашизам“ во критика на одредени екстремни позиции – изјава која подоцна самиот ја оцени како претерана.
Со текот на времето, Хабермас сепак призна дека студентските протести придонеле за „фундаментална либерализација“ на германското општество.
Дебати за германската историја
Во 1980-тите тој беше централна фигура во т.н. Historikerstreit – жестока јавна дебата меѓу германските историчари за тоа како треба да се интерпретира нацистичкото минато.
Некои конзервативни историчари, меѓу кои и Ернст Нолте, се обидуваа да го стават нацистичкиот режим во поширок историски контекст, споредувајќи го со злосторствата извршени во Советскиот Сојуз под Јозеф Сталин.
Хабермас и неговите сојузници жестоко се спротивставија на таквите споредби, тврдејќи дека тие ја релативизираат уникатноста и размерот на злосторствата извршени под власта на Адолф Хитлер.
Реакции од германските власти
Германскиот канцелар Фридрих Мерц изјави дека „Германија и Европа изгубија еден од најзначајните мислители на нашето време“.
„Неговото социолошко и филозофско дело влијаеше врз генерации истражувачи и интелектуалци“, соопшти Мерц, пофалувајќи ја „интелектуалната сила и либералниот дух“ на Хабермас.
Ставови за европската политика
Филозофот често ги коментираше и современите политички процеси. Тој ја поддржа победата на социјалдемократскиот канцелар Герхард Schröder во 1998 година.
Подоцна беше критичен кон управувањето на неговата конзервативна наследничка Angela Merkel, опишувајќи ја нејзината политика како технократска и без јасна политичка визија.
Хабермас особено предупредуваше на, како што велеше, ограничениот интерес на германските политичари, деловни лидери и медиуми за создавање „политички ефективна Европа“. Во 2017 година, тој го пофали францускиот претседател Emmanuel Macron за неговите идеи за реформирање на Европската унија.
Ран живот и лична приказна
Хабермас е роден на 18 јуни 1929 година во Düsseldorf и израснал во блискиот град Gummersbach, каде неговиот татко бил директор на локалната стопанска комора.
Како дете бил член на Deutsches Jungvolk, младинска организација поврзана со Хитлеровата младина.
Тој бил роден со расцеп на непцето, што барало повеќе операции во детството. Подоцна самиот велеше дека токму ова искуство го поттикнало неговиот интерес за јазикот и комуникацијата.
Хабермас ја опишуваше говорната комуникација како „слој на заедништво без кој ние како поединци не можеме да постоиме“, но истовремено ја нагласуваше и „надмоќта на пишаниот збор“, кој според него ги прикрива несовршеностите на говорот.
Неговата сопруга, Уте Хабермас-Веселхефт, почина минатата година. Зад себе остави три деца: Тилман, Јудит и Ребека, која почина во 2023 година.