Конфликтот на Блискиот Исток се очекува да ја забави економската активност во земјите каде што инвестира Европската банка за обнова и развој (ЕБОР), преку повисоки цени на енергијата и ѓубривата, нарушувања во трговијата и туризмот и построги финансиски услови, се наведува во најновиот регионален економски извештај на банката.
Во анализата насловена „Потенцијално економско влијание од конфликтот на Блискиот Исток“, ЕБОР оценува дека геополитичките тензии брзо се прелеваат преку пазарите на суровини, синџирите на снабдување и финансиските канали.
„Конфликтот покажува колку брзо геополитичките шокови можат да се пренесат низ енергетските пазари, синџирите на снабдување и финансиските услови“, изјави главната економистка на ЕБОР, Беата Јаворчик.
Таа додаде дека растечките цени на енергијата доаѓаат во веќе тежок период за европскиот производствен сектор, додека пошироките последици од конфликтот ќе вршат дополнителен притисок врз државните буџети, особено во услови на зголемени трошоци за одбрана и сервисирање на долг.
Цените на енергијата значително пораснале поради нарушувања во производството и транспортните рути во Персискиот Залив. Иако цените на нафтата и гасот се под историските врвови, краткорочната побарувачка останува нееластична, што значи дека цените би можеле дополнително да растат доколку нарушувањата продолжат.
Според анализата, доколку цената на нафтата остане над 100 долари за барел подолг период и продолжат прекините во синџирите на снабдување, глобалниот економски раст би можел да се намали за најмалку 0,4 процентни поени, додека инфлацијата би се зголемила за повеќе од 1,5 процентни поени. Во такво сценарио, прогнозите за раст во регионите на ЕБОР би можеле да се намалат за до 0,4 процентни поени.
Пазарите на гас остануваат затегнати, со нивоа на складирање во Европа значително пониски од претходните години. Дури и при брз крај на конфликтот, цените би можеле да останат високи поради обновување на резервите и бавното закрепнување на производството на течен природен гас.
Влијанието се чувствува и кај земјоделските инпути и индустриските синџири. Значителен дел од глобалната трговија со суровини за ѓубрива минува низ Ормускиот Теснец, што го зголемува ризикот од повисоки цени на храната. Пречките во трговските рути во Заливот може да влијаат и врз снабдувањето со алуминиум, сулфур, хелиум, петрохемикалии и пластика.
Трговијата со земјите од Советот за соработка во Заливот (GCC) е значајна за многу економии во регионите на ЕБОР, додека директната трговија со Иран останува ограничена. Земјите што зависат од рутите преку Ормускиот Теснец, како Ирак, се особено изложени, иако резервите на клучни производи како пченица обезбедуваат одреден амортизер.
Извештајот наведува дека туризмот и дознаките се дополнителни канали преку кои се пренесува кризата. Земји зависни од туризам, како Јордан, би можеле да забележат пад на посетителите, додека дознаките од земјите од Заливот – важен извор на приходи за економии како Либан, Јордан и Египет – може да се намалат.
Финансиските услови се веќе заострени, со раст на приносите на обврзниците во јужниот и источниот Медитеран и во Турција. Одливите на капитал засега се контролирани, но би можеле да се засилат ако глобалните услови дополнително се влошат.
Најпогодени ќе бидат економиите со висока зависност од увоз на енергија, ѓубрива и храна, силни врски со Заливот и ограничен фискален простор. Меѓу нив се Египет, Ирак, Јордан, Кенија, Либан, Молдавија, Монголија, Северна Македонија, Сенегал, Тунис, Турција и Украина.
На подолг рок, конфликтот може да ја засили важноста на енергетската безбедност и да ја забрза фрагментацијата на глобалната трговија, особено кај енергијата и критичните суровини. Во исто време, повисоките цени на енергијата веќе носат дополнителни приходи за извозниците на суровини, вклучително и Русија.
ЕБОР соопшти дека е подготвен да ги поддржи своите клиенти и земјите во кои оперира во справувањето со економските последици од актуелните случувања.