Американскиот потпретседател Џеј Ди Ванс го обвини Иран за „економски тероризам“ поради фактичкото затворање на Ормускиот теснец и ја бранеше американската поморска блокада на иранските пристаништа, која започна пред повеќе од 12 часа по наредба на претседателот Доналд Трамп.
Ванс изјави дека Иран со заканите кон бродовите што минуваат низ теснецот практично го затворил еден од најважните енергетски коридори во светот.
„Тоа е економски тероризам против целиот свет“, рече Ванс во интервју за Фокс њуз. „Тие во суштина му се заканија на секој брод што се движи низ Ормускиот теснец. Но, како што покажа претседателот на Соединетите Држави, и ние знаеме да играме на тој начин. Ако Иран сака да се занимава со економски тероризам, тогаш нема да дозволиме ниеден ирански брод да излезе.“
Блокадата започна во понеделникот во 10 часот по источноамериканско време, откако викенд-разговорите меѓу САД и Иран во Пакистан завршија без пробив. Иранската Револуционерна гарда вети одмазда, а ирански претставници предупредија дека мерката ќе има последици за глобалната економија, вклучително и за американските потрошувачи.
И покрај неуспешните преговори, комуникацијата меѓу Вашингтон и Техеран продолжува, изјави американски претставник, додавајќи дека се разгледуваат детали за можен втор директен состанок меѓу двете страни.
Ванс рече дека сега „топката е кај Иран“ кога станува збор за идни разговори и повтори дека Вашингтон бара конечна обврска Техеран да не развива нуклеарно оружје.
„Тоа е прашање што најдобро треба да им се постави на Иранците, затоа што топката навистина е кај нив“, рече Ванс. „Мора да имаме нивна конечна обврска дека нема да развиваат нуклеарно оружје. Ако се подготвени за тоа, може да има многу добар договор за двете земји. Ако не се, тоа е нивна одлука.“
Тој додаде дека иранската делегација во Пакистан не била во позиција да склучи договор, поради што американската страна се повлекла по 21 час разговори.
„Сфативме дека тимот што беше таму не можеше да го затвори договорот и мораше да се врати во Техеран за да добие одобрување од врховниот лидер или од некој друг“, рече Ванс. Според него, бил постигнат одреден напредок, но не и доволен во однос на збогатениот ураниум и гаранциите дека Иран нема да дојде до нуклеарно оружје.
Во меѓувреме, иранскиот министер за надворешни работи Абас Арагчи во телефонски разговор со рускиот колега Сергеј Лавров предупреди на, како што рече, „провокативните американски потези“ во Персискиот Залив и Ормускиот теснец, оценувајќи дека тие можат да имаат опасни последици за регионалниот и глобалниот мир и безбедност.
Руското Министерство за надворешни работи соопшти дека Лавров го поздравил двонеделниот прекин на огнот со Иран и нагласил дека Москва смета оти договорите се однесуваат и на Либан. Според Москва, Русија останува подготвена да помогне во изнаоѓање решение за последиците од, како што наведе, „неиспровоцираната американско-израелска агресија врз Иран“.
Иранскиот претседател Масуд Пезешкијан, пак, во разговор со францускиот претседател Емануел Макрон изјави дека „прекумерните барања“ на САД го спречиле постигнувањето договор на разговорите во Пакистан.
„Јасно ги соопштивме условите за прекинот на огнот и остануваме посветени на нив“, рече Пезешкијан, според иранските државни медиуми. „Иран ќе продолжи да преговара само во рамки на меѓународното право.“
Тој предупреди дека заканите кон Ормускиот теснец ќе имаат пошироки последици за целиот свет. Претходно, портпарол на Револуционерната гарда изјави дека Техеран може да открие нови воени способности и „нови форми на војување“ доколку конфликтот продолжи.
Според американски претставник, американската морнарица во регионот има најмалку 15 бродови што би можеле да учествуваат во блокадата, меѓу нив носачот на авиони „Абрахам Линколн“, 11 разурнувачи и амфибиска ударна група. Не е јасно кои пловни објекти точно учествуваат во операцијата и на кои позиции се распоредени.
Американскиот секретар за енергетика Крис Рајт изјави дека цените на нафтата веројатно ќе продолжат да растат сè додека не се воспостави „значаен бродски сообраќај“ низ блокираниот Ормуски теснец. Според него, цените би можеле да го достигнат врвот „во следните неколку недели“, доколку минувањето на танкерите повторно стане возможно.
Брент-нафтата порасна за околу 40% од почетокот на војната, а во понеделникот повторно се приближи до 100 долари за барел. Американските власти предупредуваат дека и бензините најверојатно ќе поскапуваат и ќе останат високи со месеци.
Кризата околу Ормускиот теснец се одвива паралелно со пошироки тензии во регионот. Американскиот државен секретар Марко Рубио ќе учествува во директни разговори меѓу Израел и Либан во вторник во Вашингтон, каде двете делегации ќе разговараат за долгорочната безбедност на северната израелска граница и за обидите на Бејрут да воспостави целосен суверенитет на својата територија.
Во меѓувреме, нова расправија избувна и меѓу Доналд Трамп и папата Лав, откако американскиот претседател повторно го нападна понтифот поради неговиот став против војната, продлабочувајќи го спорот меѓу Белата куќа и Ватикан.
Додека Белата куќа се обидува да ги балансира воените и домашнополитичките теми, Трамп во понеделникот се појави и на медиумски настан во Овалната соба, каде на доставувачка на храна ѝ даде бакшиш од 100 долари, во обид да ја промовира својата политика за даночно олеснување на бакшишите. Таа притоа призна дека високите цени на горивото, поттикнати од војната со Иран, веќе ги погодуваат и обичните работници.
И покрај жестоката реторика, американски претставници велат дека дипломатската врата не е целосно затворена. Но, со блокада што веќе е во тек, и со закани и контразакани од двете страни, секое следно движење во Ормускиот теснец може да има далекусежни последици и за пазарите и за безбедноста на Блискиот Исток.