Државниот завод за ревизија (ДЗР) утврдил сериозни слабости во финансиското работење и управувањето на Институтот за јавно здравје (ИЈЗ), изрекувајќи неповолно мислење и за финансиските извештаи и за усогласеноста со законската регулатива за 2024 година, покажуваат два конечни ревизорски извештаи објавени во мај годинава.
Наодите доаѓаат во време кога актуелното раководство на Институтот јавно обвинува за исчезната опрема, сомнителни јавни набавки и прекумерни трошоци, вклучително и околу 50.000 евра потрошени за едночасовно одбележување на 100-годишнината на институцијата.
Ревизорите констатирале дека Институтот нема воспоставено целосна евиденција за приемот и потрошувачката на медицински материјали, а податоците во материјалната и финансиската евиденција не се усогласени. Дополнително, приемот и потрошувачката на вакцини воопшто не биле евидентирани во деловните книги, иако тие претставуваат значаен дел од активностите на установата.
Според извештајот, не биле преземени активности за наплата на побарувања во вредност од над 18 милиони денари кои се постари од три години, додека ненаплатените побарувања од Министерството за здравство достигнале над 17 милиони денари.
„Изразивме неповолно мислење во однос на вистинитоста и објективноста на финансиските извештаи и за усогласеност на финансиските трансакции со релевантната законска регулатива“, наведува ДЗР во извештајот.
Ревизијата утврдила и дека дел од активностите предвидени со Националната програма за јавно здравје за 2024 година не биле реализирани. Не биле изработени повеќе национални извештаи поврзани со заразни болести, здравствениот кадар, користењето психоактивни супстанци и влијанието на загадениот воздух, а не биле ажурирани ниту регистрите за рак и здравствени работници.
Посебно внимание привлекуваат наодите поврзани со ангажирањето лица по договор на дело. Ревизорите утврдиле дека во текот на 2024 година биле ангажирани 50 лица преку договори на дело и консултантски договори, за што биле исплатени речиси осум милиони денари. Дел од исплатите биле извршени без соодветна документација за извршената работа, а седум редовно вработени лица добиле дополнителни надоместоци преку договори на дело.
Во вториот ревизорски извештај, кој се однесува на средствата од Фондот за здравствено осигурување, ревизорите нотираат уште посериозни слабости. Меѓу нив се неевидентирани средства, разлики меѓу пописната и сметководствената евиденција, неправилности при јавни набавки и медицинска опрема која со години не била ставена во функција.
Во извештајот се наведува дека медицинска опрема во вредност од над 5,5 милиони денари била набавена, но дел од неа не се користела со години, додека кај дел од средствата не можело да се утврди нивната точна локација.
Наодите на ДЗР делумно се совпаѓаат со обвинувањата на актуелната директорка на ИЈЗ, Марија Андоновска, која во јавни настапи изјави дека при преземањето на институцијата затекнала долгови од над 50 милиони денари, исчезната информатичка и телекомуникациска опрема и спорни јавни набавки.
Според Андоновска, меѓу спорните случаи е и набавка на мрежен кабел во вредност од околу 15.000 евра за кој нема податоци каде е поставен, како и набавени компјутери, лаптопи и мобилни телефони за кои не постои документација кому биле доделени.
Таа тврди дека најголем дел од документацијата е предадена на надлежните институции, вклучително и на Единицата за борба против корупција при Министерството за внатрешни работи.
Од друга страна, во ревизорските извештаи се наведува дека поранешното раководство доставило забелешки на наодите, но дел од нив не биле прифатени поради недостиг на дополнителни докази. Дел од забелешките биле оценети како образложенија за причините за утврдените состојби, а дел како известувања за мерки што ќе бидат преземени.
Случајот со Институтот за јавно здравје отвора пошироки прашања за управувањето со јавните здравствени установи во земјата. Иако ДЗР и претходно изразувал неповолно мислење за работата на Институтот, дел од препораките дадени уште по ревизијата за 2016 година останале неспроведени.
Сега вниманието се префрла кон истражните и надзорните институции, кои ќе треба да утврдат дали ревизорските наоди укажуваат само на системски слабости или и на евентуална индивидуална одговорност за начинот на кој биле трошени јавните средства во една од клучните здравствени институции во државата.