Франција и Германија предлагаат суштинска промена на начинот на кој Европската Унија ги води пристапните преговори со земјите кандидати, со цел да се забрза процесот на проширување и да им се понудат конкретни придобивки на државите од Западен Балкан уште пред нивното полноправно членство.
Во заеднички француско-германски нон-пејпер, подготвен во пресрет на Самитот ЕУ–Западен Балкан во Тиват и Самитот ЕУ–Молдавија, Берлин и Париз оценуваат дека постои „моментум кој не смее да се пропушти“ за завршување на европското обединување.
Документот доаѓа во време кога Европската Унија се обидува да одговори на геополитичките предизвици предизвикани од војната во Украина, растечкото влијание на Русија и Кина во регионот и долгогодишната фрустрација кај земјите кандидати поради бавниот пристапен процес.
Помалку бирократија, повеќе политика
Суштината на предлогот е пристапните преговори да станат поедноставни и помалку зависни од сложени процедури.
Франција и Германија предлагаат Советот на ЕУ автоматски да ги отвора сите преговарачки кластери што ќе ги препорача Европската комисија, доколку за тоа постои согласност меѓу земјите членки.
Наместо долгите институционални процедури, фокусот треба да се префрли на реалните реформи што ги спроведуваат кандидатите.
Според дипломатски извори во Брисел, целта е да се избегнат ситуации во кои земјите кандидати со години остануваат заглавени поради процедурални или билатерални блокади, иако технички ги исполнуваат условите.
Нов концепт: членство во фази
Најзначајниот дел од документот е предлогот за постепена интеграција во Европската Унија уште пред формалното членство.
Берлин и Париз предлагаат создавање „алатник за претпристапување“ кој би им овозможил на кандидатите постепено да ги користат придобивките од Унијата врз основа на постигнатите реформи.
Тоа практично значи дека земјите од Западен Балкан би можеле да добијат делумен пристап до европските политики, фондови и институции без да станат полноправни членки.
Моделот е замислен како реверзибилен, што значи дека придобивките може да бидат суспендирани доколку земјата назадува во владеењето на правото, демократијата или реформите.
Доколку предлогот биде прифатен, Северна Македонија би можела значително порано да добие пристап до низа европски механизми, како што се: учество како набљудувач на одредени состаноци на Советот на ЕУ, поширок пристап до програмите на ЕУ, приклучување кон системот „Роам како дома“, целосна интеграција во СЕПА системот за европски плаќања, постепен пристап до Единствениот европски пазар како и учество во европските индустриски и дигитални политики.
За граѓаните тоа би значело поевтини трансакции, укинување на роамингот, поголеми можности за студирање и работа, како и подобар пристап на компаниите до европскиот пазар.
Индиректна порака за македонската блокада
Документот е објавен само неколку дена по посетата на претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта на Скопје, кога тој повтори дека уставните измени остануваат неопходен услов за отворање на преговарачките кластери.
Сепак, француско-германскиот предлог покажува дека во Брисел расте свеста дека сегашната методологија произведува политичка фрустрација во регионот.
За Северна Македонија тоа може да значи дека, дури и додека останува заглавена околу формалното отворање на преговорите, би можела да добие пристап до одредени европски политики и бенефиции преку новите механизми на постепена интеграција.
Целта останува полноправно членство
Франција и Германија нагласуваат дека постепената интеграција не треба да биде замена за членството.
„Целта на полноправното членство останува непроменета“, се наведува во документот.
Сепак, некои дипломати во Брисел стравуваат дека создавањето на нови меѓустепени форми на интеграција би можело да ја намали политичката волја за конечен прием на нови членки.
Особено чувствително е прашањето за Украина, која поради војната доби кандидатски статус со забрзана постапка, додека земјите од Западен Балкан веќе повеќе од две децении чекаат на членство.
Самитот во Тиват како тест
Самитот ЕУ–Западен Балкан во Тиват ќе биде првиот сериозен тест за новите идеи на Париз и Берлин.
Иако не се очекуваат конкретни одлуки за членство, дипломатите велат дека фокусот ќе биде ставен на практични мерки што ќе покажат дека европската перспектива на регионот не е само политичко ветување.
За првпат по долго време, дебатата во Брисел не е дали ќе има проширување, туку како тоа да се случи побрзо и со помалку политички блокади.
Токму затоа француско-германскиот нон-пејпер се смета за најамбициозниот предлог за реформа на политиката на проширување од воведувањето на новата методологија во 2020 година.