Пишува: Никица Корубин
Долго-најавуваниот Закон за соодветна и правична застапеност, конечно пристигна во собранието. После сите специјални консултации со Венецијанската комисија и повикување на сите можни европски стандарди за “малцински права” – правата на “малцинствата” се испорачани, разбирливо од “мнозинството”. Кое, очигледно не се замара ниту да се впушти во собраниска дискусија (која патем речено е обврска), за закон кој треба да регулира “темелно начело во уставниот поредок” како што велат авторите на законот.
Па, “малцинствата” односно “албанското малцинство” – оставено само во “жестока пресметка” да се грижи за уставниот поредок. Оваа очигледна субјективизација на наративот (албански конфликт, пресметка), како што штуро известуваат медиумите е во функција на субординацијата (мнозинството-Македонците го креираа законот за малцинството-Албанците); оставени сами и во конфликт, да се договорат “за нивните работи”. Во рамки и услови однапред определени.
Па, затоа се чини дека е излишно прашањето колку пратеници Македонци учествуваа и ќе учествуваат во дискусијата за овој закон, во веќе поставена кулиса – на дискусија за “темелното начело во уставниот поредок”, со познати правила и уште поважно позната “хиерархија”. И веројатно истите кои сега ќе одмолчат, утре ќе ламентираат за “загрозената унитарност”, “албански национализам” и ќе ја негираат секоја видлива албанофобија, од супериорната позиција на “мнозинство”.
И додека македонските пратеници, и сите останати влијателни (македонски) структури, “не се замараат” со сопствениот устав и “албанските прашања” – да видиме што вели самиот закон – кој уште од стартот е конфликтен, дискриминаторски и крајно тенденциозен. На граница на партиско/политикантски текст, наместо правен, како прецизна легислатива.
Од самиот воведен дел, кој не е пишуван во правен манир, туку со субјективен јазик на очигледна нетрпеливост – скандалозно е што самото начело на “соодветна и правична застапеност” се става во контекст “примена на квантитативен пристап” на “неефикасна и непрофесионална администрација”. Чиниш “ефикасноста и професионалноста” (квалитетот) е ексклузивно македонска, па има потреба од контрола на “количината (квантитетот) на Албанците.
За да продолжи во “духот на (не)уставноста на уставниот суд” да ја деградира и рангира “соодветната и правична застапеност” и да ја подредува на другите уставни права, спротивно на нивната еднаквост во самиот устав. “Дефиницијата” на двата термина одделно – соодветна и правична – што е само по себе упад во уставниот и историскиот контекст, да не беше (зло)намерно, ќе беше комично, како составен дел на законска материја, која треба да биде прецизна, а не описна, субјективна и пристрасна. Речиси анти-законска.
И токму тука перфидно ја екстрахира етничката припадност, преку нејзино условување со “компетентност и интегритет”, како да е тоа прашање на етникум, а не индивидуални перформанси; вршејќи класична дискриминација по етничка основа и сугерирајќи дека таа специјална “ проверка” треба да биде наменета само за заедниците – термин кој секогаш се употребува за “другите” освен за Македонците, кои исто така се предмет на овој закон.
Начелото на “пропорционалноста” вметнат како услов за “дозвола за соодветна и правична застапеност” иако би можел да биде “црешата на шлагот”, за жал не е, туку е само уште еден пример во низата изразено “супремациски” речиси “наредбодавачки” одредби за тоа што е замислено (и дефинирано) како “ соодветна и правична застапеност”.
Кое разбирање кулминира со воведување на терминот на “надзастапеност” кое всушност и го (раз)открива целиот “етички и вредносен” систем на размислување при определувањето на “правата” на “другите”. Дадени од Македонците, а не од уставот.
И токму затоа овој закон не е закон базиран на духот на уставот, туку врз база на воспоставување на “контрола и субординација”. И токму поради тоа, тој е тема за дискусија за Македонците, многу повеќе отколку за Албанците.
Затоа, што во “наше” име се дезавуира и компромитира уставниот поредок, и преку системот на “соодветна и правична застапеност”, се врши “етничко етикетирање” за процесот на партизација спроведен во најголем процент од македонските партии низ годините; и се создава суштинско нарушување на уставната поставеност на властите. Во кои улогата на највисоката власт (законодавната) е целосно превземена и од извршната, и од уставниот суд и од сите влијателни структури.
Но, ако моќта е колективна, одговорноста е индивидуална, исто како и обврската на сите пратеници, избрани од граѓаните да ги претставуваат, да го креирааат правниот систем и да реагираат и за другите, исто како и за себе. Затоа што за нашиот устав се работи, а токму тој е оној што дава права (и обврски).
Тоа не се ниту неговите “толкувачи”, ниту неговите “бранители”. Тоа сме ние, како европска и функционална држава, еднаква за граѓаните, еднаква за избраните. По устав и закон, правен и праведен, а не подобен.