Кога во 2020 година европските болници останаа без доволно медицинска опрема, лекови и персонал, Европската Унија сфати дека здравството повеќе не може да биде само национална политика. Од таа криза се роди EU4Health – најголемата европска здравствена програма досега, со буџет од 4,4 милијарди евра.
Шест години подоцна, Северна Македонија официјално станува дел од овој европски механизам. Но, прашањето што денес се поставува не е само што значи потпишувањето на договорот во Брисел, туку дали земјата ќе успее да ја претвори европската можност во реални промени за пациентите.
Министерот за здравство Азир Алиу оценува дека станува збор за еден од најзначајните чекори во европската интеграција на македонското здравство.
„Со потпишувањето на Договорот за EU4Health направивме значаен чекор за македонското здравство. Станува збор за најголемата програма на Европската Унија во областа на здравството. Членството претставува силна потврда на европската перспектива на државата и довербата во реформите што ги спроведуваме“, изјави Алиу.
Што всушност добива Македонија?
EU4Health не е класичен европски фонд од кој автоматски пристигнуваат средства. Напротив, станува збор за систем на европски повици, грантови, партнерства и заеднички проекти, во кои државите треба активно да учествуваат.
Тоа значи дека универзитетите, медицинските факултети, клиниките, болниците, институтите, професионалните здруженија и пациентските организации од Северна Македонија за првпат ќе можат рамноправно да конкурираат за европски средства во здравството.
Можностите се отвораат во повеќе области: дигитално здравство, скрининг програми, онкологија, кардиоваскуларни заболувања, ментално здравје, подготвеност за здравствени кризи, пристап до лекови и медицински производи, како и обука и јакнење на здравствениот кадар.
Европа инвестира во здравство како прашање на безбедност
Програмата EU4Health беше создадена како директен одговор на пандемијата со КОВИД-19, која ја покажа ранливоста на европските здравствени системи. Денес, таа претставува еден од столбовите на концептот на Европска здравствена унија.
Освен справување со идни пандемии, програмата финансира борба против ракот, дигитализација на здравството, подобрување на пристапот до лекови, создавање резерви на медицински производи и развој на прекугранични здравствени механизми.
За Северна Македонија ова значи пристап до европска експертиза, финансиски инструменти и партнерства што досега беа достапни само за членките на Унијата.
Најголемиот предизвик допрва почнува
Сепак, искуството на другите земји покажува дека пристапот до европски фондови не гарантира автоматски успех.
Вистинскиот тест ќе биде способноста на институциите да подготват квалитетни проекти, да изградат партнерства со европски институции и да ги искористат расположливите средства.
Министерот Алиу најави дека веќе од следната недела започнува процесот на идентификација на потенцијалните корисници и подготовка на институциите за учество на европските повици.
„Нашата цел е оваа можност да ја доближиме до универзитетите, медицинските факултети, клиниките, болниците, институтите, професионалните здруженија, пациентските организации и сите релевантни чинители во здравствениот систем“, рече тој.
Од европски потпис до подобар третман
За пациентите, европските програми често звучат далечно и апстрактно. Но, ако средствата бидат искористени правилно, нивниот ефект може да биде многу конкретен: побрза дијагностика, подобар пристап до терапии, помодерни болници, подобро обучени лекари и посилен здравствен систем.
Потписот во Брисел затоа не е крај на процесот, туку негов почеток.
Вистинското прашање не е дали Северна Македонија стана дел од најголемата европска здравствена програма. Прашањето е дали македонското здравство конечно ќе успее да стане дел од европските стандарди.