Холандската кралска морнарица тестира беспилотни бродови, подводни роботи и воздушни дронови како дел од планот во следната деценија воените пловила со екипаж да бидат опкружени со мрежа од автономни системи.
Во петнеделната мисија во близина на поморската база Ден Хелдер, на северот на Холандија, морнарицата ги испитува можностите на системи што можат да набљудуваат бродови, да собираат разузнавачки податоци и да откриваат мини со минимална човечка интервенција.
Во центарот на тестирањето се наоѓаат беспилотните пловила „Дефендер 1“ и „Дефендер 2“, кои можат да се распоредат околу целен брод и да ја следат неговата активност. Нивното движење го контролира компјутерски систем, а на пловилата нема екипаж.
„За околу 10 години ќе имаме платформи со екипаж опкружени со прстен од беспилотни системи, кои ќе функционираат што е можно поавтономно“, изјави капетанот Сјорд Фенстра, раководител на центарот за експертиза за беспилотни системи.
Повеќе од половина од задачите за машините
Холандскиот одбранбен план предвидува беспилотните системи во рок од пет години да извршуваат повеќе од половина од задачите на вооружените сили.
Слични инвестиции најавуваат и други европски земји. Велика Британија планира во следните години да потроши повеќе од пет милијарди фунти за развој на автономни воени технологии.
Холандските тестирања се спроведуваат од бродот „ГеоСи“, кој претходно бил користен за набљудување на морското дно околу ветерни електрани.
Сега тој служи како подвижна база за тестирање воздушни дронови „Ноа“, беспилотни пловила и подводен робот на компанијата „Лобстер роботикс“, наменет за мапирање морски мини.
Системот е дизајниран како отворена платформа, што овозможува нови модели на дронови и роботи да се вклучуваат или заменуваат паралелно со развојот на технологијата.
Заштита на војниците
Главната цел е опасните задачи да се префрлат од луѓето на машините, велат холандските офицери.
„Сакаме колку што е можно повеќе задачи да ги извршуваат беспилотни системи, за луѓето да останат надвор од опасните зони“, рече Фенстра.
Тој додаде дека современите воени операции стануваат сè посложени поради количеството информации што мора брзо да се обработат, но и дека дел од поморските задачи се монотони и бараат долготрајно набљудување.
При команда да се следи одреден брод, морнарицата може истовремено да распореди две беспилотни пловила, повеќе воздушни дронови и поголем извидувачки дрон што лета на поголема височина.
Собраните информации потоа се спојуваат во заеднички оперативен систем.
Ризик од грешки на вештачката интелигенција
Холандските воени експерти предупредуваат дека поголемото потпирање на автономни технологии носи и ризици.
Вештачката интелигенција може да произведе неточни резултати или да идентификува закана што не постои, изјави Фердинанд Петерс, одговорен за интегрирање на софтверските системи.
„Системот треба да работи за вас, но не и да размислува наместо вас“, рече Петерс. „Мора внимателно да одлучиме каде ќе ја користиме вештачката интелигенција, а каде не.“
Морнарицата нагласува дека машините нема самостојно да одлучуваат дали да употребат оружје.
„Човек секогаш ќе биде дел од синџирот на одлучување“, рече Фенстра.
Кој е одговорен кога машината ќе погреши?
Развојот на автономното оружје отвора и правни и етички прашања, особено околу одговорноста доколку системот погрешно препознае цел или предизвика цивилни жртви.
Холандија веќе повеќе од 40 години го користи автоматизираниот систем за противвоздушна одбрана „Голкипер“, кој може самостојно да открива и пресретнува непосредни закани.
Сепак, целосното поврзување на повеќе автономни системи создава ново ниво на сложеност.
„И кога луѓето го прават планот или ги собираат информациите, може да се случи грешка“, рече Фенстра. „Прашањето е кај кого ќе биде одговорноста ако автоматизирате сè.“
Војната во Украина го забрза развојот
Употребата на беспилотни летала и пловила нагло се прошири по руската инвазија врз Украина во 2022 година.
Дроновите станаа клучен дел од извидувањето, нападите врз воени позиции и уништувањето скапа воена техника. Украина употребуваше и беспилотни поморски системи против руската Црноморска флота.
Вакви технологии беа користени и во конфликтите на Блискиот Исток, а американската морнарица распореди беспилотни морски пловила во операциите поврзани со Иран.
Воените аналитичари велат дека Холандија, иако располага со релативно мала морнарица, е меѓу водечките земји во интегрирањето на ваквите технологии.
„Холанѓаните постигнуваат резултати поголеми од нивната тежина“, изјави поморскиот аналитичар Ли Вилет. Според него, земјата мора да развива нови капацитети бидејќи дејствува во стратешки важните Северно и Балтичко Море.
Помалку морнари, повеќе инженери
Автономните системи можат да помогнат и во справувањето со недостигот на работна сила, но нема целосно да ја отстранат потребата од персонал.
Наместо голем број морнари на море, вооружените сили ќе имаат потреба од повеќе инженери, програмери и оператори што ќе ги одржуваат и надгледуваат системите.
„Беспилотните системи не ја отстрануваат целосно потребата од човечки ресурси, но создаваат поинаква рамнотежа“, изјави Сидарт Каушал од британскиот Кралски институт за обединети служби.
Според него, технологијата може да го намали времето што воениот персонал го поминува на долги мисии на море и да овозможи подобра рамнотежа меѓу професионалниот и семејниот живот.
Холандските тестови покажуваат дека идните поморски операции најверојатно нема да се водат само од големи воени бродови, туку од мрежи на поврзани пловила, дронови, сензори и алгоритми.
Сепак, холандската морнарица засега поставува јасна граница: машините ќе набљудуваат, ќе анализираат и ќе предупредуваат, но конечната одлука за напад ќе остане човечка.