Додека јавноста деновиве е фокусирана на загадената вода во Гостивар, новите податоци на Евростат покажуваат дека Македонија се соочува со уште поголема и подолготрајна закана – загадениот воздух.
Според европската статистика за 2023 година, Северна Македонија има 146 предвремени смртни случаи на 100.000 жители поврзани со изложеност на ситните ПМ2.5 честички, што ја става на првото место во Европа.
Зад неа се Босна и Херцеговина (139), Србија (132), Албанија (129) и Косово (121).
За споредба, просекот на Европската унија изнесува 41 смртен случај на 100.000 жители, што значи дека Македонија има повеќе од трипати полош резултат од европскиот просек.
Невидлив убиец
За разлика од загадената вода, која предизвикува брза реакција на институциите и јавноста, загадениот воздух делува тивко.
ПМ2.5 честичките се толку мали што навлегуваат длабоко во белите дробови, а потоа и во крвотокот. Научните истражувања ги поврзуваат со срцеви заболувања, мозочни удари, рак на белите дробови и хронични респираторни болести.
Евростат не ги брои сите смртни случаи, туку само оние што се сметаат за предвремени и можат да се припишат на долготрајната изложеност на овие честички.
Зошто Македонија е најлоша?
Причините се добро познати и со години речиси не се менуваат.
Експертите посочуваат на комбинација од загревање на домовите со дрва и јаглен, производство на електрична енергија од лигнит, стари дизел-возила, индустриски емисии, палење отпад, географската положба на Скопје, Тетово, Битола и други котлини, каде загадувањето останува заробено со денови.
Особено во зимските месеци концентрациите на ПМ2.5 повеќекратно ги надминуваат препораките на Светската здравствена организација.
Балканот останува најзагадениот регион
Новите податоци покажуваат јасна поделба на Европа.
Додека балканските земји доминираат на врвот на листата по смртност од загаден воздух, нордиските држави бележат речиси симболични бројки.
Финска има само еден предвремен смртен случај на 100.000 жители, Шведска два, Естонија три, Норвешка четири, а Исланд не регистрира ниту еден.
Тоа значи дека ризикот за жител на Македонија е повеќе од сто пати поголем отколку за жител на Финска.
Европа напредува, Балканот стагнира
Во Европската Унија бројот на предвремени смртни случаи поврзани со загадениот воздух е преполовен во последните две децении.
Од над 423.000 случаи во 2005 година, бројката паднала на околу 182.000 во 2023 година, што е под целта поставена за 2030 година.
Балканот, сепак, останува регионот каде подобрувањето е најбавнo.
Кризата со загадената вода во Гостивар покажа колку брзо јавноста реагира кога опасноста е видлива.
Но статистиката предупредува дека воздухот секоја година предизвикува многу поголеми последици, без драматични сцени и без прогласување кризни состојби.
Додека загадената вода може да предизвика епидемија во неколку дена, загадениот воздух создава тивка здравствена криза што трае со години.
И токму затоа, според најновите европски податоци, Северна Македонија останува земјата со најголема цена што ја плаќаат граѓаните за загадувањето на воздухот – цената измерена во изгубени човечки животи.