Растечката конфронтација меѓу Турција и Израел се претвора во еден од најсложените безбедносни предизвици за американскиот претседател Доналд Трамп, во момент кога Вашингтон веќе е длабоко ангажиран во конфликтот со Иран и во обидите за прекројување на регионалната безбедносна архитектура.
Најризичната точка е Сирија, каде што турските и израелските интереси сè почесто директно се судираат.
Тензиите дополнително пораснаа откако Израел минатата недела нападна сириска воздухопловна база која, според извештаите, само неколку часа претходно ја посетила турска одбранбена делегација.
Израел тврди дека Дамаск се подготвувал да дозволи проширување на турското воено присуство и дека тоа би можело да ја загрози израелската безбедност. Анкара возврати дека израелските напади претставуваат повреда на сирискиот суверенитет.
Вербалната пресметка меѓу турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган и израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху во меѓувреме дополнително се заостри.
Израелската страна го обвини Ердоган дека води непријателска политика кон Израел, додека Анкара го обвинува Нетанјаху дека Турција ја претставува како нов регионален непријател заради домашни политички потреби.
Сирија станува главната точка на судир
Турција е еден од најважните сојузници на новите власти во Дамаск по падот на Башар ал Асад во 2024 година и има амбиција да ја прошири својата политичка, економска и безбедносна улога во Сирија.
За Израел, таквиот развој создава нова стратешка дилема.
Поранешни израелски безбедносни функционери предупредуваат дека Сирија под силно турско влијание долгорочно може да стане посложен безбедносен предизвик дури и од претходното иранско присуство.
Причината е што Турција не е изолирана регионална сила. Таа е членка на НАТО, располага со една од најголемите армии во Алијансата, има развиена одбранбена индустрија, голема економија и силни врски со Западот.
Турските аналитичари, пак, оценуваат дека директна војна со Израел засега не е најверојатното сценарио, но предупредуваат дека ограничен инцидент во Сирија повеќе не може целосно да се исклучи.
Особено опасен би бил случај во кој израелски напад би погодил турски војници, авиони или воена опрема распоредена на сириска територија.
Трамп меѓу два сојузници
Проблемот за Вашингтон е што и Турција и Израел се клучни американски партнери.
Трамп во повеќе наврати јавно го пофалуваше Ердоган, а воспостави и блиски односи со новото сириско раководство предводено од Ахмад ал Шара.
Вашингтон постепено ги обновува односите со Дамаск, ги олеснува санкциите и гледа на новите сириски власти како на потенцијален партнер за стабилизација на земјата.
Токму тоа создава незадоволство во Израел, каде што дел од безбедносниот естаблишмент стравува дека американската администрација различно го гледа новиот регионален поредок.
За Вашингтон, Ердоган и Ал Шара можат да бидат партнери во стабилизирање на Сирија.
За Израел, истите актери можат да претставуваат долгорочен безбедносен ризик доколку турското воено присуство се прошири кон југот на Сирија.
Американскиот претставник Том Барак веќе го критикуваше последниот израелски напад во Сирија, нарекувајќи го непотребна ескалација.
САД во исто време работат на воспоставување механизам за избегнување директни судири меѓу Турција, Израел и Сирија.
Нов блок околу Турција?
Дополнителна загриженост во Израел предизвикува и новото стратешко приближување меѓу Турција, Саудиска Арабија и Пакистан.
Трите земји овој месец потпишаа договор за заемна одбрана, според кој напад врз една од нив би се третирал како напад врз сите.
Фактот што Пакистан е нуклеарна сила му дава дополнителна тежина на договорот.
За Турција, тоа претставува можност да се позиционира во центарот на нов поширок сунитски безбедносен блок.
За Израел, евентуалното проширување на таквиот сојуз би можело да ја намали неговата способност да го обликува новиот регионален поредок преку Абрахамските договори и партнерствата со арапските држави.
Израел паралелно ги продлабочува врските со Грција и Кипар, две држави кои имаат долготрајни спорови со Турција во Источниот Медитеран.
Тоа постепено создава две мрежи на регионални партнерства кои, доколку продолжат да се развиваат без директен политички дијалог, можат да прераснат во конкурентски блокови.
Ризик од самореализирачки конфликт
Аналитичарите предупредуваат и на опасност од таканаречено самореализирачко пророштво.
Израел може да презема воени акции за да спречи Турција да стане закана во Сирија, но токму тие акции можат да го убедат Анкара дека Израел претставува закана за турските интереси.
Тоа, пак, би можело да ја поттикне Турција дополнително да го засили своето воено присуство во Сирија.
Засега ниту Анкара ниту Тел Авив изгледаат заинтересирани за директна војна.
Но, Сирија станува простор во кој нивните армии, разузнавачки структури и регионални сојузници се сè поблиску едни до други.
Во таква средина, една погрешна проценка, напад врз погрешна цел или директна жртва меѓу турските или израелските сили би можела брзо да ја промени пресметката.
За Трамп, тоа значи дека паралелно со Иран мора да спречи уште една криза – овојпат меѓу две земји кои Вашингтон не може лесно да си дозволи да ги изгуби како партнери.