Американскиот јавен долг ја надмина границата од 40.000 милијарди долари, двојно повеќе од пред една деценија, зголемувајќи ја загриженоста дека високите каматни стапки и растечките трошоци за негово сервисирање можат да станат сериозен товар за најголемата светска економија.
Долгот расте за околу 90.000 долари во секунда, односно за 7,8 милијарди долари дневно, според податоците на Заедничкиот економски комитет на Конгресот што ги пренесува Би-Би-Си.
На почетокот на првиот претседателски мандат на Доналд Трамп американскиот долг беше нешто под 20.000 милијарди долари. За една деценија тој се удвои.
Зголемувањето е резултат на повеќегодишна комбинација од растечка јавна потрошувачка, даночни намалувања, трошоците за справување со финансиската криза и пандемијата, како и повисоките каматни стапки по инфлаторниот бран.
САД трошат огромни суми само за камати
Еден од најголемите проблеми повеќе не е само големината на долгот, туку цената што Вашингтон ја плаќа за неговото финансирање.
„Она што денес е многу различно во споредба со пред една деценија е нивото на каматните стапки“, вели Ерик Свонсон, професор по економија на Универзитетот на Калифорнија и поранешен висок економист во Федералните резерви.
Долгорочните американски каматни стапки се на највисоки нивоа во повеќе децении, делумно поради стравувањата од инфлација, но и поради огромното задолжување на владата.
Според економистот Мохамед Ел-Еријан, каматните плаќања на американскиот долг се за 15 отсто повисоки отколку во истиот период минатата година и веќе трошат речиси една петтина од даночните приходи.
Трошокот за камати, според него, е поголем и од американските расходи за одбрана.
Вештачката интелигенција создава дополнителен притисок
На пазарот на обврзници се појавува уште еден фактор – огромните инвестиции во вештачка интелигенција.
Технолошките компании позајмуваат големи суми за дата-центри, чипови, енергетска инфраструктура и други инвестиции поврзани со ВИ. Тоа значи дека американската влада се натпреварува со приватниот сектор за капиталот на инвеститорите.
Ако побарувачката за американските државни обврзници слабее, Вашингтон мора да понуди повисоки приноси. Тоа дополнително го зголемува трошокот за финансирање на долгот и може да создаде маѓепсан круг – повеќе долг, повисоки камати и уште поголеми расходи за негово сервисирање.
„Жолто, а не црвено светло“
Американскиот долг сега изнесува околу 126 отсто од БДП. Според проекциите на Конгресната канцеларија за буџет, може да достигне околу 64.000 милијарди долари до 2036 година.
Економистите, сепак, не сметаат дека САД се непосредно пред должничка криза.
Статусот на доларот како главна светска резервна валута и големината на американската економија му овозможуваат на Вашингтон многу поголем простор за задолжување од повеќето други држави.
„Доаѓаме до точка кога трепка жолто светло. Сè уште не е црвено“, вели Ел-Еријан.
Но, проблемите во САД лесно можат да се прелеат врз остатокот од светот. Повисоките американски приноси влијаат врз глобалните финансиски пазари и можат да ги зголемат трошоците за задолжување и во други земји.
„Она што се случува во САД никогаш не останува само во САД“, вели Ел-Еријан.
Што значи тоа за обичните Американци?
Последиците постепено се пренесуваат и врз домаќинствата.
Повисоките каматни стапки значат поскапи станбени и автомобилски кредити и поголеми камати на кредитните картички. Компаниите, исто така, плаќаат повеќе за задолжување, а дел од тие трошоци можат да ги префрлат врз потрошувачите преку повисоки цени.
Излезот во голема мера зависи од економскиот раст. Посилен раст значи поголеми даночни приходи и полесно сервисирање на долгот. Доколку растот не биде доволен, Вашингтон би морал да размислува за даночни промени, намалување на расходите или други непопуларни фискални мерки.
Со приближувањето на конгресните избори, големи фискални резови изгледаат политички тешко остварливи, додека достапноста на животот останува едно од главните прашања за американските гласачи.