Администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп вложува милијарди долари во обид да ја намали зависноста на САД од Кина за критични минерали, но нејзината стратегија се соочува со основен проблем: нема доволно квалификувани работници за рудниците и постројките што Вашингтон сака забрзано да ги развива.
Белата куќа минатата недела најави 180 милиони долари за образование и обука, со цел до 2028 година да се удвои бројот на дипломирани кадри од американските рударски школи.
Индустриски претставници и професори, сепак, предупредуваат дека дури и ако планот биде целосно реализиран, новите кадри ќе покријат само дел од потребите на секторот.
„Ние дипломираме околу 150 до 200 студенти годишно, но сегашната побарувачка веројатно е три до четири пати поголема“, изјави Арон Нобл, раководител на Одделот за рударско и минерално инженерство на Virginia Tech, за Politico.
Според него, плановите за дополнително зголемување на американското производство на критични минерали само ќе го продлабочат јазот.
Кина изгради систем, САД сега се обидуваат да го обноват
Критичните минерали се претворија во едно од централните прашања на американско-кинеското геополитичко и економско ривалство.
Меѓу нив се антимонот, потребен за батерии и муниција, самариумот, кој се користи во медицината и прецизното оружје, и германиумот, важен за соларни технологии и воени системи за ноќно гледање.
Вашингтон сака да изгради домашни синџири на снабдување и да ја намали зависноста од кинески материјали. Федералната влада во изминатата година инвестирала повеќе од 10 милијарди долари преку директни сопственички удели во повеќе компании од секторот за критични минерали, според Politico.
Но проблемот не е само отворањето рудници или изградбата на фабрики. Потребни се геолози, металурзи, рударски инженери, електричари, монтери и други специјализирани работници.
САД денес имаат само 14 рударски школи, во споредба со 25 во 1982 година. Намалувањето следуваше по падот на цените на минералните суровини и кратењето на образовните средства во 1990-тите.
Кина, во меѓувреме, разви мрежа од специјализирани факултети и технички институции. Само одделот за преработка на минерали на кинескиот Central South University има околу 500 постдипломци и 1.000 студенти на додипломски студии, според податоците цитирани од Politico.
„Заостануваме со години зад Кина“, рече Назак Никахтар, поранешна висока функционерка во американското Министерство за трговија за време на првиот мандат на Трамп.
Уште еден конкурент за работниците: дата-центрите
Рударската индустрија истовремено се натпреварува за работна сила со американскиот бум на дата-центри.
Компаниите велат дека веќе има недостиг од електричари и специјализирани монтери, бидејќи истите професии се бараат и за огромните инвестиции во инфраструктурата потребна за вештачката интелигенција.
Автоматизацијата и ВИ можат делумно да го намалат притисокот, но претставници на индустријата предупредуваат дека технологијата не може да го замени потребниот квалификуван кадар.
Едно потенцијално краткорочно решение би било привлекување искусни работници од странство.
Претставник на индустријата предложил САД да развијат посебни договори со земји како Индија за привлекување квалификувани кадри.
Белата куќа, сепак, ја отфрла таа насока.
„Приоритет на претседателот Трамп се американските работници“, изјави портпаролката на Белата куќа Тејлор Роџерс.
Тоа создава дополнителен парадокс бидејќи администрацијата истовремено ги заострува програмите преку кои странски квалификувани работници традиционално доаѓаа во САД, вклучувајќи ги H-1B визите и други имиграциски канали.
180 милиони долари за новата генерација
Од најавените средства, 100 милиони долари треба да бидат распределени преку Министерството за енергетика на 14 американски рударски школи.
Дополнителни 80 милиони долари од Министерството за одбрана ќе бидат насочени кон три институции за образование на нова генерација геолози, металурзи и рударски инженери.
Но дел од професорите велат дека сè уште нема доволно јасни инструкции како парите треба да се употребат.
Постои и практичен проблем: универзитетите не можат преку ноќ да ги зголемат капацитетите за да примат и обучат илјадници дополнителни студенти.
Во меѓувреме, Трамп поставува и кратки рокови за индустријата. Со извршна наредба од минатиот месец, од компаниите од одбранбениот сектор се бара од 1 јануари да престанат да користат одредени материјали произведени од „геополитички противници“.
Корби Андерсон, професор по рударско инженерство на Colorado School of Mines, е скептичен дека тоа може да се постигне толку брзо.
„Веќе е август – не сум оптимист дека тоа ќе биде постигнато до следната година“, рече тој.
Битката не е само за минералите, туку и за луѓето
Американската стратегија покажува дека прекинувањето на зависноста од Кина не може да се постигне само со субвенции, нови рудници и фабрики.
За повторно создавање индустриски синџир што со децении бил префрлан во странство потребни се и генерации инженери и квалификувани работници.
Проблемот дополнително ќе се зголемува со пензионирањето на сегашните кадри.
„Во следните 10 години, мнозинството професионалци што ги познаваме во секторот ќе се пензионираат. А побарувачката за овие вештини расте“, предупреди Андерсон.
Вашингтон затоа се соочува со трка на два фронта: против кинеската доминација врз критичните минерали и против времето потребно за повторно да создаде сопствена работна сила.