Истиот Ајфон е глобален производ и во Луксембург, Германија, Северна Македонија или Косово, но бројот на работни денови потребни за негово купување открива голема разлика во куповната моќ меѓу Европската унија и Западен Балкан.
Работник со просечна плата во Луксембург може теоретски да заработи за Ајфон 17 Про со 256 ГБ за само три работни дена, во Германија се потребни околу пет, а во Италија осум дена.
Во земјите од Западен Балкан, проценките покажуваат дека за истиот телефон се потребни приближно 30 до 50 работни дена, зависно од земјата, просечната плата и локалната продажна цена.
Споредбата го претвора телефонот во едноставен показател за многу поголем економски проблем: не е прашањето само што можат да купат граѓаните, туку колкав дел од својот труд мора да дадат за истиот производ.
Од три дена во Луксембург до повеќе од еден месец на Балканот
Според индексот за достапност на Ајфон на Тенскоп, глобалниот просек е околу 26 работни дена.
Во Полска за телефонот се потребни околу 17 дена работа, во Португалија 24, а во Унгарија 27.
Разликите стануваат многу поголеми надвор од побогатите европски економии – 89 дена во Турција, 99 во Виетнам, 101 на Филипините и дури 160 во Индија.
Податоците на Тенскоп не ги опфаќаат сите шест економии од Западен Балкан, поради што направивме дополнителна индикативна пресметка користејќи локални цени за Ајфон 17 Про со 256 ГБ и достапни податоци за просечните плати.
Црна Гора најблиску до ЕУ
Од шесте економии на Западен Балкан, Црна Гора има најдобар резултат во регионалната пресметка.
Со просечна нето-плата од 1.012 евра и цена на телефонот од околу 1.419 евра, потребни се приближно 30 работни дена за да се заработи неговата вредност.
Но, и тоа е околу шестпати повеќе од Германија и десетпати повеќе од Луксембург.
Босна и Херцеговина следува со приближно 33 работни дена, додека Србија е на околу 34 дена, според користената методологија.
Северна Македонија – околу 36 работни дена за еден телефон
Во Северна Македонија, просечната нето-плата наведена во анализата изнесува 43.050 денари, додека Ајфон 17 Про со 256 ГБ е понуден по цена од околу 71.990 денари.
Тоа дава индикативна проценка од приближно 36 работни дена за купување на телефонот.
Разликата со побогатите европски економии е голема.
Работник во Луксембург може да заработи за истиот телефон за три дена, што значи дека на работник во Северна Македонија му е потребно приближно 12 пати повеќе работно време според оваа споредба.
Во однос на Германија, разликата е повеќе од седумкратна.
Косово: телефонот вреди повеќе од две просечни плати
Разликата е уште поизразена во Косово.
Просечната нето-плата во 2025 година изнесувала 636 евра, додека во приватниот сектор била пониска – 596 евра.
Телефонот кај голем телекомуникациски оператор бил понуден за околу 1.450 евра.
Тоа значи дека еден iPhone 17 Pro чини повеќе од две просечни месечни нето-плати, без воопшто да се земат предвид трошоците за храна, домување, струја, транспорт и другите секојдневни потреби.
Според регионалната пресметка, на работник во Косово би му биле потребни приближно 49 работни дена.
Албанија и Косово со најголем товар
Албанија и Косово се на долниот дел од регионалната споредба.
Во Албанија дополнителен проблем претставуваат големите разлики во цените меѓу продавачите. Телефонот може да се продава преку телекомуникациски оператори, овластени продавници, независни увозници или паралелниот пазар, што ја отежнува директната споредба.
Слична е ситуацијата во Косово, каде цените за истиот модел се движат приближно од 1.350 до 1.500 евра.
Затоа бројот на работни денови треба да се чита како показател на куповната моќ, а не како прецизна пресметка применлива за секој работник.
Вистинската приказна не е за Ајфон
Споредбата всушност не е приказна за смартфоните.
Таа е приказна за куповната моќ.
Глобално тргуваните производи како смартфоните имаат релативно слични цени на различни пазари. Платите, од друга страна, драматично се разликуваат.
Токму затоа еден ист производ може да претставува неколку дена работа во богата европска економија и повеќе од еден месец труд во земја од Западен Балкан.
Европската конвергенција во вашиот џеб
За земјите од Западен Балкан кои сакаат членство во ЕУ, ваквата споредба покажува уште една страна на европската конвергенција.
Граѓаните не ја чувствуваат конвергенцијата само преку отворање преговарачки поглавја, усвојување закони или извештаи од европските институции.
Тие ја чувствуваат преку платите, цените во супермаркетите, становите, автомобилите, патувањата – и технологијата.
Западен Балкан географски е опкружен со Европската унија, а неговите потрошувачи купуваат исти глобални производи и сè повеќе ги следат истите потрошувачки трендови.
Но, нивната куповна моќ сè уште не е приближена до европската.
А можеби наједноставниот доказ за таа разлика веќе го носиме во џебот.
Овој текст е подготвен во рамките на проектот „Зајакнување на етичката употреба на генеративни алатки за вештачка интелигенција и медиумското покривање на вештачката интелигенција преку образованието по новинарство во Северна Македонија“, финансиран од Меѓународната програма за развој на комуникациите (IPDC) на УНЕСКО. Изразените ставови и мислења се исклучиво на авторот/авторите и не мора да ги одразуваат ставовите на УНЕСКО како донатор. При изработка на овој текст се користени помошни ВИ-системи.