Европските автомобилски и хемиски компании затвораат погони, високите цени на енергијата ги притискаат производителите, а кинеските конкуренти освојуваат пазари што некогаш им носеа големи профити на европските компании.
Но зад сликата за деиндустријализација се појавува поинаква Европа.
Како што пишува Економист во најновата анализа, фармацевтската, воздухопловната и електронската индустрија вработуваат повеќе луѓе, производителите на оружје го зголемуваат производството, а експанзијата на вештачката интелигенција создава нова побарувачка за европска електрична опрема, софтвер и инфраструктура за дата-центри.
Податоците покажуваат дека европската индустрија не исчезнува толку колку што се преструктуира – со јасна поделба меѓу компании и сектори што губат од новата глобална економија и оние што профитираат од неа.
Германија го носи најголемиот товар
Производството и натаму создава околу 16% од вкупната бруто-додадена вредност во Европската Унија, удел кој во последните години останува релативно стабилен.
Падот на вработеноста е повидлив, но и тој е силно концентриран.
Од првиот квартал на 2023 година бројот на вработени во производството во ЕУ се намалил за околу 2%, на приближно 28 милиони луѓе.
Германија сама учествува со околу четири петтини од тој пад.
Тоа значи дека германската индустриска криза во голема мера ја влече надолу статистиката на целата Унија.
Истовремено се случува уште една промена: бројот на висококвалификувани работни места, како инженери и техничари, пораснал за околу 7% од почетокот на 2023 година.
Европа, според тоа, губи дел од традиционалните производствени работни места, но создава нови на повисокиот дел од индустрискиот синџир.
Автомобилите се најголемата болка
Највидливата криза е во автомобилската индустрија.
Производството на автомобили во ЕУ е околу 17% под нивото пред пандемијата.
Европските производители со децении ја користеа Кина како огромен пазар со високи профитни маржи. Денес ситуацијата е обратна.
Кинеските компании произведуваат нови модели побрзо и поевтино, а нивните електрични автомобили сè посериозно им конкурираат на европските производители и во самата Европа.
„Фолксваген“ на 21 септември најави дополнително забрзување на реструктурирањето, а пет европски автомобилски производители годинава издадоа предупредувања за послаби профити.
Неискористениот производствен капацитет во Европа во некои случаи веќе се отстапува на кинески конкуренти.
Тоа е особено чувствително бидејќи автомобилската индустрија директно или индиректно обезбедува околу 6% од работните места во ЕУ.
Европа плаќа многу поскапа струја
Кина не е единствениот проблем.
Европската индустрија работи со структурно повисоки трошоци за енергија.
Пред државните субвенции, индустриската електрична енергија во Франција и Германија чини приближно двојно повеќе отколку во САД или Кина.
Војните во Украина и Иран дополнително го зголемија притисокот.
Тоа особено ги погодува хемиската, металната, стакларската и другите енергетски интензивни индустрии.
Компаниите реагираат со намалување на потрошувачката, сопствени обновливи извори и долгорочни договори за енергија.
Белгиско-францускиот хемиски производител „Солвеј“ и германската компанија за сол и минерали К+С, на пример, однапред обезбедиле најголем дел од енергијата што им е потребна годинава.
Кина не ја уништува целата европска индустрија
Трговските податоци даваат посложена слика од тезата дека Европа е преплавена со евтини кинески производи.
Од 2023 година обемот на увозот на ЕУ од Кина пораснал само нешто повеќе од увозот на истите производи од останатиот свет.
Европа, со други зборови, увезува повеќе од сите – не само од Кина.
Анализа на околу 100-те најважни германски увозни производи од Кина идентификувала само 11 кај кои истовремено обемот пораснал за повеќе од 25%, а цените паднале за најмалку 10% од 2023 година.
Меѓу нив се електричните автомобили, мебелот и одредени хемиски производи – сектори во кои кинеската стока директно им конкурира на европските производители.
Но голем дел од кинескиот извоз кон Европа се компоненти што европските фабрики ги користат во сопственото производство.
Батерии за електрични автомобили и роботски раце, на пример, можат да ја загрозат европската индустрија што произведува таква опрема, но истовремено ги намалуваат трошоците на компаниите што ја користат.
Истражување на Европската централна банка покажало дека во периодот од 2000 до 2022 година секторите изложени на кинески увоз на репроматеријали и компоненти имале за 0,6 процентни поени повисок годишен раст на индустриското производство.
Кај секторите изложени на увоз на готови кинески производи ефектот бил спротивен – пад од околу еден процентен поен.
Трговскиот дефицит со Кина експлодира
Сепак, структурниот проблем е реален.
Кинескиот суфицит во трговијата со стоки со ЕУ е повеќе од двојно зголемен од 2019 година и достигна околу 420 милијарди долари.
Европските компании истовремено потешко продаваат во Кина.
Дел од нив веќе произведуваат директно таму, користејќи локални фабрики и синџири на снабдување, што дополнително го намалува европскиот извоз.
Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен предупреди дека трговскиот дефицит со Кина стигнал до „пресвртна точка“.
Дополнителен притисок создаваат американските царини и ограничувања за кинеските производи.
Кога американскиот пазар станува потежок за кинеските извозници, Европа станува уште попривлечна дестинација.
Но некои европски фабрики работат со полна пареа
Додека автомобилската и хемиската индустрија се борат со кризата, други сектори растат.
Вработеноста во фармацевтската, воздухопловната и електронската индустрија е зголемена од 2023 година.
Бумот на дата-центрите и вештачката интелигенција создава голема побарувачка за електрична инфраструктура.
Француски „Шнајдер електрик“, германски „Сименс“ и италијански „Призмиан“ произведуваат дел од опремата потребна за напојување и функционирање на огромните дата-центри.
Истовремено, растот на европските воени буџети ја поттикнува одбранбената индустрија.
Германски „Рајнметал“ и италијански „Леонардо“ го зголемуваат производството за да одговорат на растечките нарачки.
Од фабрика кон софтвер
Европските производители истовремено го менуваат начинот на кој заработуваат.
Во 2024 година тие извезле услуги во вредност од околу 460 милијарди долари – раст од 21% за само две години.
За дански „Вестас“ и германски МТУ тоа значи повеќе договори за одржување на опремата.
Други компании заработуваат од софтвер и претплати.
„Сименс“ со години купува софтверски компании и ги интегрира дигиталните услуги со традиционалната индустриска опрема.
„Стелантис“ соопшти дека приходите од претплатнички услуги пораснале за 50 до 60% во изминатата година.
Тоа покажува како границата меѓу фабрика и технолошка компанија постепено исчезнува.
ВИ може да стане новата европска индустриска карта
Вештачката интелигенција би можела дополнително да го забрза тој процес.
Фон дер Лајен побара од претседателот на „Сименс“, Јим Хагеман Снабе, да подготви извештај за тоа како европските фабрики можат да ја користат ВИ за зголемување на продуктивноста.
Европа веќе има силна основа во индустриската автоматизација.
Германија има трет најголем број индустриски роботи во однос на бројот на работници во светот, зад Сингапур и Јужна Кореја.
Шведска и Данска се исто така меѓу водечките економии.
Прашањето затоа повеќе не е само дали Европа може да ја зачува старата индустрија.
Поважно е дали може доволно брзо да ја претвори во нова – поавтоматизирана, помалку зависна од скапа енергија и со поголем удел на софтвер, ВИ и услуги.
Податоците засега не покажуваат исчезнување на европската индустрија.
Покажуваат нешто друго: индустриска Европа се дели на сектори што ја губат старата глобална битка и сектори што веќе се позиционираат за следната.