Патниците од земјите што не се членки на Европската Унија, меѓу нив и од Северна Македонија, повторно би можеле да се соочат со подолги редици на надворешните граници на ЕУ откако на 6 септември истекуваат привремените олеснувања за примената на новиот систем за влез и излез, EES.
Системот предвидува биометриска регистрација на патници од трети земји при влез во Шенген-зоната, вклучително земање отпечатоци од прсти и фотографија на лицето.
Во изминатите месеци земјите-членки имаа можност привремено да ги суспендираат или олеснат дел од проверките кога тие создаваа големи гужви.
Тој период на флексибилност официјално завршува на 6 септември.
Сепак, повеќе извори од авиоиндустријата и туристичкиот сектор очекуваат дека целосната примена нема веднаш да започне на сите гранични премини и аеродроми.
Грција меѓу земјите што досега ги олеснуваа проверките
Особено внимание привлекува Грција, една од најпосетуваните дестинации за патниците од Северна Македонија и Балканот.
Според извори од авиоиндустријата, грчките гранични власти во периодите со голем број туристи во пракса ги олеснувале EES-проверките за да избегнат создавање долги редици.
Се очекува сличен пристап да продолжи и по истекувањето на официјалниот период на флексибилност, иако нема формална одлука дека проверките ќе бидат суспендирани.
Тоа значи дека примената на системот може да се разликува од еден до друг граничен премин и од една земја до друга.
Авиокомпаниите предупредуваат на доцнења
Меѓународната асоцијација за воздушен транспорт, IATA, побара Европската комисија да го продолжи периодот во кој националните власти можат да ги олеснуваат проверките најмалку до крајот на 2026 година.
Според авиоиндустријата, досегашната примена на EES на некои аеродроми предизвикувала доцнења, а дел од патниците пропуштале летови и конекции.
„Ова се реални последици за патниците. Кога системите не функционираат, се губи довербата, а доцнењата создаваат големи трошоци и за авиокомпаниите“, изјави Томас Рејнарт од IATA.
Европската комисија засега не го продолжи официјалниот период на флексибилност.
Од Брисел велат дека се во контакт со земјите каде што сè уште се потребни технички и оперативни приспособувања.
Проблеми и во Франција
Целосната примена доцни и на некои од најфреквентните европски гранични точки.
Биометриските киосци поставени за патниците преку Ла Манш, вклучувајќи ги терминалите на Eurotunnel, пристаништето Довер и железничката станица St Pancras во Лондон, сè уште не се целосно оперативни.
Француските власти се соочуваат со технички проблеми со софтверот, поради што не се очекува веднаш да започне целосно земање биометриски податоци од сите патници.
Што значи EES за патниците од Македонија
EES е наменет за државјани на земји надвор од ЕУ кои патуваат за краток престој во Шенген-зоната.
При првото регистрирање системот може да бара фотографија на лицето и отпечатоци од прсти, а при следните влегувања податоците ќе се проверуваат електронски.
Целта е да се замени традиционалното рачно ставање печати во пасошите и полесно да се регистрира времетраењето на престојот.
За патниците од Северна Македонија тоа може да значи подолго задржување, особено при првото регистрирање и во периоди со голема фреквенција на сообраќај.
Најчувствителни би можеле да бидат копнените премини кон Грција, како и европските аеродроми со голем број патници од земји надвор од ЕУ.
Во пракса, сепак, брзината на преминување на границите во наредниот период најверојатно ќе зависи од тоа колку строго секоја земја ќе го применува системот и дали инфраструктурата е целосно подготвена.