Фото: Ројтерс
Русите од петок до недела гласаат за нов состав на Државната дума на првите парламентарни избори од почетокот на целосната руска инвазија врз Украина во 2022 година, додека владејачката Единствена Русија настојува да ја задржи доминантната позиција во парламентот.
Изборите се одржуваат во услови на забавување на руската економија и украински напади со беспилотни летала врз рафинерии и други објекти длабоко на руска територија.
Право на глас имаат околу 111 милиони избирачи, а гласањето трае три дена. Русија организира гласање и на окупираните украински територии, чија анексија не е меѓународно призната.
Покрај 450-те пратеници во Државната дума, се одржуваат и регионални и локални избори. Во 11 региони се избираат гувернери, а во 39 регионални парламенти.
Половина од пратениците во Думата се избираат преку партиски листи, а другата половина во едномандатни изборни единици.
Единствена Русија повторно во центарот
Единствена Русија, партијата која го поддржува претседателот Владимир Путин, доминира во парламентот повеќе од две децении.
На изборите во 2021 година освои повеќе од две третини од пратеничките места.
На нејзината листа овојпат се и министерот за надворешни работи Сергеј Лавров и градоначалникот на Москва Сергеј Собјанин. Меѓу водечките кандидати е и воениот известувач Евгениј Поддубни, кој беше тешко повреден во украински напад со дрон.
Партијата ја врзува изборната кампања и со продолжувањето на воените операции во Украина.
Путин, поддржувајќи ја партијата на нејзиниот конгрес во август, рече дека нејзина должност е да направи „сè за победа“ во Украина.
Антивоената „Јаблоко“ отстранета од партиското гласање
На изборите учествуваат и Комунистичката партија, Либерално-демократската партија, Праведна Русија и Нови луѓе, кои имаат различни политички профили, но клучните партии во парламентот ја поддржуваат војната во Украина.
„Јаблоко“, единствената регистрирана партија што отворено се спротивставува на војната, првично беше на гласачкото ливче, но Врховниот суд во август нареди нејзино отстранување од партиската трка.
Меѓу образложенијата било дека нејзиниот антивоен став е поврзан со доведување во прашање на територијалниот интегритет на Русија.
Кандидати на „Јаблоко“ сепак учествуваат во дел од едномандатните изборни единици.
Комунистите и „Нови луѓе“ под лупа
Комунистичката партија, предводена повеќе од три децении од 82-годишниот Генадиј Зјуганов, традиционално е една од најголемите парламентарни партии по Единствена Русија.
Партијата критикува делови од економската и социјалната политика на власта, но ја поддржува војната во Украина.
Политичкиот аналитичар Александар Братерски за Ал Џезира оценува дека резултатот на комунистите може да биде показател за расположението кај гласачите погодени од економските тешкотии и падот на животниот стандард.
Внимание привлекува и партијата „Нови луѓе“, формирана непосредно пред изборите во 2021 година. Тогаш освои нешто повеќе од пет проценти и влезе во Думата.
Братерски ја опишува како либерално ориентирана, технократска партија која би можела да привлече дел од гласачите што се против војната, особено откако „Јаблоко“ беше отстранета од партиското гласање.
Избори без главната антивоена опозиција
Критичарите на Кремљ велат дека изборите не нудат вистинска политичка конкуренција бидејќи значаен дел од опозицијата и противниците на војната се исклучени од изборната трка или се соочуваат со ограничувања.
Руските власти, од друга страна, ги претставуваат изборите како можност граѓаните да ја изразат својата политичка волја.
Изборниот процес во Русија и претходно беше предмет на спорови.
По парламентарните избори во 2011 година, обвинувањата за изборни нерегуларности предизвикаа масовни протести. По изборите во 2021 година, независни набљудувачи и статистичари го оспоруваа официјално објавеното ниво на поддршка за Единствена Русија.
Руските власти ги отфрлаат тврдењата за широко распространета изборна измама.
Зошто овие избори се различни
Иако составот на Думата е важен, поширокото политичко значење на изборите е во тоа што тие претставуваат прво национално парламентарно гласање по февруари 2022 година.
Затоа резултатите ќе покажат како официјално се распределува поддршката меѓу партиите по повеќе од четири години војна, во услови на економски притисок и сè почести украински напади врз цели во Русија.
Истовремено, ограниченото присуство на антивоената опозиција значи дека изборните резултати не можат едноставно да се читаат како референдум за војната.