Осум децении по создавањето на Обединетите нации, повторно се засилува дебатата дали светската организација сè уште може ефикасно да одговори на војните, геополитичките поделби и кризите што го одбележуваат 21 век.
Во авторски текст објавен во „Jerusalem Post“, поранешниот израелски дипломат и правен експерт Алан Бејкер тврди дека Обединетите нации во текот на годините се оддалечиле од ограничениот мандат предвиден со Повелбата на ОН и дека е потребно институционално преиспитување.
Организација создадена по Втората светска војна
ОН беа формирани во 1945 година, по завршувањето на Втората светска војна, со главна цел спречување нов голем меѓународен конфликт.
Повелбата на ОН ја постави организацијата како систем на суверени држави кои соработуваат во областа на мирот и безбедноста, човековите права и меѓународниот развој.
Но институционалната архитектура на организацијата во голема мера го одразува односот на сили од средината на 20 век.
Петте постојани членки на Советот за безбедност – САД, Русија, Кина, Франција и Велика Британија – и денес имаат право на вето.
Критики од повеќе страни
Во изминатите години реформата на ОН ја бараат држави со многу различни политички позиции.
Дел од земјите сметаат дека Советот за безбедност не ја одразува денешната распределба на населението, економската моќ и политичкото влијание.
Други го критикуваат користењето на ветото, кое во голем број случаи го блокира дејствувањето на Советот во големи меѓународни кризи.
Постојат и критики кон Генералното собрание, Советот за човекови права и другите тела на системот на ОН, при што различни влади ја обвинуваат организацијата за политизација, селективност или недоволна ефикасност.
Прашањето не е дали ОН имаат проблем, туку каква реформа е можна
Предизвикот е што државите не се согласуваат околу тоа како треба да изгледа реформата.
Некои бараат проширување на Советот за безбедност со нови постојани членки.
Други предлагаат ограничување на правото на вето, особено кога станува збор за воени злосторства, геноцид или големи хуманитарни кризи.
Постојат и предлози за поголема застапеност на Африка, Азија и Латинска Америка во најмоќните тела на светската организација.
Сепак, секоја подлабока промена на Повелбата на ОН бара широка согласност меѓу членките, вклучително и поддршка од постојаните членки на Советот за безбедност.
Тоа ја прави реформата политички исклучително тешка.
Свет од 1945 година со институции од 1945 година
Геополитичката реалност денес значително се разликува од онаа во која беа создадени Обединетите нации.
Кина е глобална економска и воена сила, Индија е најнаселената земја во светот, Африка има сè поголемо демографско и политичко значење, а Германија и Јапонија се меѓу најголемите економии.
Сепак, структурата на Советот за безбедност останува речиси непроменета.
Токму затоа дебатата за реформата периодично се враќа, особено кога ОН не успеваат да постигнат согласност за големи војни и меѓународни кризи.
Прашањето што останува отворено не е дали системот од 1945 година има слабости, туку дали земјите-членки се подготвени да се откажат од дел од сопственото влијание за да создадат поефикасен систем.