Соединетите Американски Држави воведоа санкции против турската инвестициска банка „Голден Глобал“ и две нејзини подружници, обвинувајќи ги дека овозможиле трансакции вредни десетици милиони долари за силите „Кудс“ на Иранската револуционерна гарда и дека му обезбедувале на Техеран пристап до меѓународниот банкарски систем.
Американското Министерство за финансии ја стави „Голден Глобал Јатирим Банкаси“, заедно со нејзините подружници „Голден Глобал Портфој Јонетими“ и „Голден Глобал Варлик Киралама“, на листата на санкционирани субјекти на Канцеларијата за контрола на странски средства.
Со санкциите се блокира нивниот имот под американска јурисдикција и значително им се ограничува пристапот до финансискиот систем базиран на американскиот долар.
Ова е првпат банка од земја-членка на НАТО да биде погодена во рамките на актуелната американска кампања за зголемување на економскиот притисок врз Иран.
Турската банка ги отфрли американските обвинувања како неосновани и најави дека ќе ги искористи расположливите правни средства.
Десетици милиони долари за силите „Кудс“
Американското Министерство за финансии тврди дека „Голден Глобал“ овозможила трансакции вредни десетици милиони долари во корист на силите „Кудс“ на Иранската револуционерна гарда.
Според Вашингтон, банката му обезбедувала на иранскиот режим и важен пристап до кореспондентско банкарство, преку кое можел да ги префрла своите средства на меѓународно ниво.
Американските власти тврдат дека банката била воспоставена со цел да ѝ овозможи на иранска паралелна финансиска мрежа да ги префрла приходите од продажбата на нафта од Кина во Турција.
Парите таму, според американското Министерство за финансии, можеле преку менувачници да бидат претворани во готовина и злато.
Вашингтон тврди и дека банката свесно понудила кореспондентски банкарски услуги на ирански финансиски институции, овозможувајќи трансакции преку сметки контролирани од силите „Кудс“ и нивни посредници.
Меѓу нив американските власти го наведуваат турскиот бизнисмен Ситки Ајан и неговите компании, кои беа санкционирани во 2022 година поради наводно префрлање стотици милиони долари поврзани со продажбата на иранска нафта.
„Операција Економски отпадник“
Санкциите се дел од пошироката американска кампања наречена „Операција Економски отпадник“, која секретарот за финансии Скот Бесент ја објави на 24 август.
Вашингтон почетокот на операцијата го означи како „Економски Ден Д“, најавувајќи засилен обид за прекинување на преостанатите финансиски канали што го одржуваат иранскиот режим.
Американското Министерство за финансии соопшти дека ги мапирало мрежите, посредниците и финансиските канали што Иран, според американските власти, ги користи за продажба на нафта, избегнување санкции и финансирање на вооружени сојузници и организации.
Во операцијата Вашингтон вели дека соработува со други американски институции, Европската унија, Велика Британија, партнерите од Персискиот Залив и други држави.
Бидејќи Иран веќе е под широки американски санкции, Вашингтон тврди дека Техеран користи финансиски мрежи во повеќе држави за перење пари и за добивање пристап до кореспондентски банкарски односи во американски долари.
Предупредување до банките низ светот
Најголемото значење на новата американска операција може да биде ризикот за финансиските институции надвор од Иран.
Американското Министерство за финансии предупреди дека секој субјект што овозможува перење пари или избегнување санкции во корист на Иран ризикува да биде отсечен од американскиот финансиски систем.
Вашингтон истовремено ја проширува можноста за секундарни санкции против странски компании и финансиски институции што продолжуваат да работат со санкционирани ирански или посреднички субјекти.
Тоа значи дека странска банка што свесно спроведува или олеснува значајни трансакции во корист на санкциониран субјект може да се соочи со ограничување или забрана за отворање и одржување кореспондентски сметки во САД.
За меѓународните банки тоа претставува сериозен ризик бидејќи пристапот до доларот и американскиот финансиски систем има клучно значење за глобалните трансакции.
Замрзнат имот и забрана за трансакции
Како последица на санкциите, целиот имот и имотните интереси на означените компании што се наоѓаат во САД или се под контрола на американски лица се блокирани и мора да бидат пријавени до американските власти.
Мерката важи и за компании во кои едно или повеќе санкционирани лица или субјекти, директно или индиректно, поседуваат најмалку 50 проценти.
Освен доколку постои посебна дозвола или законско изземање, американските лица и компании не смеат да вршат трансакции што вклучуваат имот или интереси на блокираните субјекти.
Прекршувањето на санкциите може да доведе до граѓански или кривични казни.
Американското Министерство за финансии предупредува дека и лица и компании надвор од САД можат да се изложат на санкции доколку помагаат во нивното заобиколување.
Банката: Обвинувањата се неосновани
„Голден Глобал“ ги отфрли американските обвинувања.
Банката соопшти дека работи во согласност со турските и меѓународните банкарски правила и прописите за финансиска усогласеност.
Таа тврди дека лицата и компаниите наведени во американската одлука не се нејзини клиенти и дека немала директни или индиректни деловни односи со нив.
Банката најави дека ќе ги искористи своите правни права против, како што ги нарече, неоснованите обвинувања.
„Голден Глобал“ е релативно мала финансиска институција. Таа е 35-та по големина банка во Турција и во 2025 година располагала со средства од околу 25 милијарди турски лири, односно околу 517 милиони долари.
„Знаеме кои сте и знаеме каде сте“
Американскиот секретар за финансии Скот Бесент испрати остро предупредување до финансиските институции за кои Вашингтон смета дека му помагаат на Иран.
„Знаеме кои сте, знаеме каде сте и ќе продолжиме да преземаме мерки“, рече Бесент.
Тој изјави дека Вашингтон се надева оти нема да мора да санкционира дополнителни банки, но дека тоа ќе зависи од тоа колку брзо меѓународните финансиски институции ќе престанат да го поддржуваат иранскиот режим.
Бесент одделно најави дека уште една банка би можела да биде санкционирана веќе следната недела.
Американската администрација се обидува преку економски притисок да го принуди Техеран да се врати на преговарачката маса.
Кина во центарот на нафтените трансакции
Вашингтон особено се обидува да го прекине приливот на приходи од иранската нафта.
Бесент тврди дека американската блокада на Ормутскиот Теснец спречила дел од товарите со иранска сурова нафта да стигнат до Кина, со што се зголемува притисокот и врз Пекинг и врз Техеран.
Според него, нафтата се натрупува на танкери, можностите за складирање се ограничени, а приходите на Иран се намалуваат.
Кина е еден од најважните пазари за иранската нафта, додека за Техеран приходите од нејзината продажба претставуваат значаен извор на девизи.
Порака до Анкара, но и до целиот финансиски систем
Иако „Голден Глобал“ е мала банка, санкциите имаат поголема геополитичка тежина бидејќи Турција е членка на НАТО и еден од најголемите регионални финансиски и трговски центри.
Експертот за санкции Миад Малеки оцени дека вистинската цел на потегот не е само банката со околу половина милијарда долари средства, туку последиците за другите финансиски институции што работат со неа.
Вашингтон веќе презеде мерки и против филијали на египетската банка „Банк Миср“ во Обединетите Арапски Емирати поради нивните деловни односи со Иран.
Новата американска стратегија на тој начин се проширува од директно санкционирање на ирански субјекти кон банките, посредниците и финансиските канали во трети земји преку кои Техеран го одржува пристапот до меѓународниот финансиски систем.
Токму заканата од секундарни санкции го прави случајот со турската банка значително поширок од една финансиска институција.
За банките ширум светот изборот може да стане сè поостар: деловни односи со субјекти поврзани со Иран или непречен пристап до американскиот долар и американскиот финансиски систем.