Само еден ден откако Хашим Тачи беше осуден на 25 години затвор за воени злосторства, неговата одбрана ја отвори следната правна битка: оспорување на пресудата пред Апелацискиот панел на Специјализираните совети на Косово во Хаг.
Адвокатот Лука Мишетиќ најави формална жалба и тврди дека во првостепената постапка биле направени значајни фактички, правни и процедурални грешки.
Одбраната особено ги оспорува доказите врз кои се темелат делови од пресудата и начинот на кој судиите интервенирале во текот на процесот, а го издвојува случајот со убиството на Бехајдин Алаќи како пример за кој бара поголема јавна контрола врз доказите.
Тачи, според неговата одбрана, категорично негира вмешаност во убиства.
Со тоа, процесот кој траеше повеќе од три години пред првостепениот суд влегува во нова фаза, во која фокусот повеќе нема да биде само на доказите за воените злосторства, туку и на прашањето дали судењето ги исполнило стандардите за правична постапка.
25 години затвор
Специјализираните совети во средата ги прогласија Тачи, поранешниот претседател на Косово, и тројцата други поранешни високи функционери на ОВК – Кадри Весели, Јакуп Красниќи и Реџеп Селими – за виновни за воени злосторства.
Судот утврди кривична одговорност за незаконско или произволно апсење и притворање, сурово постапување, тортура и убиства.
Според судот, предметот опфаќа произволно притворање на 385 лица, тортура врз 303 и убиства на 96 лица.
Тачи и Красниќи беа осудени на по 25 години затвор, Весели на 18, а Селими на 13 години, со засметување на времето поминато во притвор.
Судот, од друга страна, ги ослободи обвинетите од обвиненијата за злосторства против човештвото, оценувајќи дека обвинителството не докажало надвор од разумно сомнение дека постоел широк или систематски напад насочен против цивилно население.
Четворицата беа ослободени и во однос на дел од конкретните инциденти опфатени со обвинението.
Одбраната го напаѓа начинот на кој се водел процесот
Мишетиќ најави дека жалбата нема да биде ограничена само на различно толкување на доказите.
Одбраната ќе го оспорува и начинот на кој бил воден процесот.
Според Мишетиќ, адвокатите во текот на судењето повеќепати изразувале загриженост поради обемот на прашањата што членовите на Судскиот панел директно им ги поставувале на сведоците.
Одбраната тврди дека интервенциите на судиите ја надминале улогата на неутрално утврдување на фактите и создале впечаток на пристрасност.
Тоа засега е аргумент на одбраната, а не утврдена повреда на постапката.
Апелацискиот панел ќе треба да оцени дали интервенциите на судиите биле дозволени во рамките на нивната процесна улога или дали имале влијание врз правичноста на судењето.
Случајот Алаќи во центарот на спорот
Еден од најконкретните аргументи што Мишетиќ ги најавува за жалбата се однесува на Бехајдин Алаќи.
Одбраната тврди дека Судскиот панел во пресудата го поврзал Тачи со неговото убиство, иако доказите поврзани со тој случај биле заштитени од јавноста, а на странките претходно им било наложено да не го разгледуваат случајот на јавни седници.
Според јавно пренесените делови од пресудата, судиите утврдиле дека Алаќи бил уапсен во јуни 1998 година во штабот на ОВК во Дреновац, по пристигнувањето на Тачи и Весели. Подоцна бил убиен.
Одбраната го оспорува заклучокот за вмешаноста на Тачи и бара доказите врз кои се темели тој дел од пресудата да бидат предмет на јавна проверка.
Мишетиќ тврди дека е проблематично судот јавно да соопшти заклучок, додека доказите врз кои го темели остануваат недостапни за јавноста.
Тачи „изречно негира каква било вмешаност во убиства“, соопшти неговата одбрана.
Што ќе бара Апелацијата
Најавата на Мишетиќ покажува три главни линии по кои одбраната би можела да ја напаѓа пресудата.
Првата е доказна – тврдењето дека дел од заклучоците за вина не се поткрепени со доволно силни и меѓусебно потврдени докази.
Втората е процедурална – дали начинот на кој Судскиот панел интервенирал во постапката ја нарушил правичноста или впечатокот на непристрасност.
Третата се однесува на транспарентноста – особено употребата на доверливи докази за заклучоци кои потоа биле јавно соопштени.
Одбраната вели дека ќе се повика и на гаранциите за правично судење од Европската конвенција за човекови права и Уставот на Косово.
Но самата најава на жалба не ја менува пресудата. Апелацискиот панел ќе треба да ги разгледа конкретните жалбени основи и да утврди дали евентуалните грешки влијаеле врз исходот на постапката.
Судот: 96 убиства и стотици жртви
Тежината на задачата на одбраната станува појасна од обемот на првостепената пресуда.
Судскиот панел утврди дека четворицата обвинети значително придонеле кон заедничка криминална цел насочена против лица перципирани како противници на политичките или воените цели на ОВК.
Меѓу жртвите, според судот, имало косовски Албанци поврзувани со други политички и воени структури, лица за кои се сметало дека соработуваат со српските или југословенските власти, како и припадници на малцинствата, меѓу кои Срби и Роми.
Судиите, сепак, нагласија дека процесот се однесува на индивидуалната кривична одговорност на обвинетите, а не на легитимноста на борбата на ОВК.
Процес што трае од 2020 година
Тачи, Весели, Селими и Красниќи се во притвор во Хаг од ноември 2020 година.
Судењето започна во април 2023 година.
Обвинителството го затвори својот доказен предмет во април 2025 година, по што беа презентирани доказите на застапникот на жртвите и одбраната.
Вкупно 134 сведоци сведочеа пред судот, а завршните зборови беа одржани во февруари годинава.
Во постапката учествуваат 156 жртви.
По повеќегодишната првостепена постапка, пресудата од 16 септември затоа претставува пресвртница, но не и крај на случајот.
Политички потрес во Косово
Пресудата предизвика силни реакции во Косово, каде ОВК е широко поврзувана со борбата за ослободување од српските сили во 1998 и 1999 година.
Граѓани се собраа во Приштина во поддршка на поранешните лидери на ОВК, додека косовски политичари побараа пресудата да биде коригирана во жалбена постапка.
Одбраната на Тачи истовремено повика на смиреност.
Мишетиќ пренесе дека поранешниот претседател изразил благодарност за поддршката што тој и другите обвинети ја добиле во Косово и од нивни поддржувачи во странство.
Од пресуда кон битка за постапката
Апелацијата сега ќе отвори различна правна битка од онаа што се водеше во судницата од 2023 година.
Прашањето повеќе нема да биде само што се случило за време на војната во Косово и каква била индивидуалната одговорност на четворицата обвинети.
Апелациските судии ќе треба да разгледаат и дали првостепениот панел правилно го применил правото, како ги оценувал доказите и дали процесните гаранции биле почитувани.
Одбраната на Тачи веќе го постави случајот со Бехајдин Алаќи како еден од тестовите за таа расправа.
Првостепениот суд донесе пресуда од 25 години.
Следната битка ќе биде околу прашањето дали начинот на кој стигнал до неа може да издржи пред Апелацијата.