Македонската економија расте побрзо, просечната плата е повисока отколку пред две години, а инфлацијата е значително пониска од кризното ниво од 2022 и 2023 година. Но државата истовремено плаќа стотици милиони евра годишно за камати, јавниот долг е над 10 милијарди евра, а голем дел од новото задолжување се користи и за отплата на стари обврски.
Таква е мешаната економска слика зад оценката на премиерот Христијан Мицкоски дека по 26 месеци власт Северна Македонија станала „подобро место за живеење“.
Најновите официјални податоци даваат аргументи и за Владата и за нејзините критичари.
Економијата во вториот квартал од 2026 година пораснала за 4,3 проценти во однос на истиот период минатата година, покажуваат податоците на Државниот завод за статистика. Најсилен раст од 21,9 проценти имало во градежништвото, додека бруто-инвестициите номинално пораснале за 14,5 проценти.
Тоа е едно од најсилните економски остварувања во последните години и му дава основа на Мицкоски да тврди дека економската активност забрзува.
Но БДП не покажува автоматски колку подобро живее едно просечно семејство.
Платата порасна за околу 6.400 денари за две години
Во јуни 2024 година, непосредно пред промената на власта, просечната нето-плата изнесувала 41.939 денари.
Во јуни 2026 година таа достигнала 48.381 денар.
Тоа е номинален раст од 6.442 денари, или околу 15,4 проценти за две години.
Овој показател оди во прилог на владината теза дека доходите растат.
Во мај годинава просечната нето-плата дури достигна 49.544 денари, што било за 8,2 проценти повеќе од истиот месец во 2025 година.
Но просечната плата не е исто што и плата што ја добива мнозинството работници. Просекот го подигаат високо платените сектори, а дел од домаќинствата живеат со примања значително под него.
Инфлацијата забави, но цените не се вратија назад
Најновите податоци покажуваат дека инфлацијата во јули 2026 година изнесувала 2,3 проценти на годишно ниво.
Во однос на претходниот месец цените пораснале за само 0,1 процент.
Тоа е големо подобрување во однос на периодот на двоцифрена инфлација, но забавувањето на инфлацијата не значи намалување на цените.
Тоа само значи дека тие растат побавно. Во 2024 година просечната инфлација изнесувала 3,5 проценти, а во 2025 година повторно забрзала на околу 4,1 процент.
Затоа граѓаните можат истовремено да имаат повисоки плати и сепак да чувствуваат дека животот е поскап. Тоа особено важи за храната, домувањето, транспортот и услугите, кои имаат поголема тежина во буџетот на домаќинствата со пониски приходи.
Растот е реален, но дел од него доаѓа од градежништвото и јавните инвестиции
Структурата на растот е исто толку важна колку и неговата стапка.
Градежништвото пораснало за речиси 22 проценти во вториот квартал, а инвестициите за 14,5 проценти. Тоа покажува дека инфраструктурните и капиталните проекти се важен двигател на тековниот раст.
Од друга страна, потрошувачката има учество од повеќе од 83 проценти во структурата на БДП, што покажува дека економијата и натаму силно зависи од домашната потрошувачка.
За Владата тоа значи дека инвестициите создаваат раст. За критичарите, прашањето е дали растот ќе остане одржлив и кога големите јавни проекти ќе ја намалат динамиката.
Долгот е повеќе од 10,7 милијарди евра
Најголемата слабост во позитивната економска слика остануваат јавните финансии. Според податоците што Министерството за финансии ги користи во своите анализи, на крајот на јуни 2026 година јавниот долг изнесувал околу 10,7 милијарди евра, или приближно 58,8 проценти од БДП.
ММФ проценува дека јавниот и јавно гарантираниот долг во поширока дефиниција останува околу 60 проценти од БДП.
Самата големина на долгот не значи дека земјата е пред должничка криза. Но значи дека државата има значително помал простор за маневрирање ако се појави нов економски шок.
346 милиони евра само за камати
Уште поважна од самиот долг е цената на неговото сервисирање. Министерството за финансии соопшти дека во 2026 година државата треба да исплати околу 1,56 милијарди евра по основ на доспеани обврски.Од нив, околу 346 милиони евра се само камати. Тоа значи дека приближно еден милион евра дневно се трошат само на камати за постојниот долг.
Овој товар е значително поголем отколку пред десетина години и претставува една од најсилните точки во аргументите на опозицијата дека задолжувањето го ограничува просторот за плати, здравство, образование и инвестиции.
Владата одговара дека голем дел од новото задолжување не е нова потрошувачка, туку рефинансирање на стари долгови. И тоа е точно.
Во 2026 година доспеа и еврообврзница од 700 милиони евра издадена во 2020 година, а Владата издаде нова еврообврзница и обезбедува дополнителни кредити за нејзино рефинансирање и за покривање на буџетскиот дефицит. Затоа секое ново задолжување не треба автоматски да се пресметува како исто толкаво зголемување на нето-долгот.
Унгарската милијарда сега е и политички ризик
Дополнителен товар за Владата е кредитот од една милијарда евра од унгарската Ексим банка. Унгарските власти на 1 септември отворија кривична истрага за четири случаи поврзани со државната Ексим банка, меѓу кои е и кредитот за Северна Македонија.
Истрагата се однесува на сомневања за злоупотреба на службената положба и несовесно финансиско управување во Унгарија.
Во моментов нема информација дека македонската Влада е осомничена или предмет на кривична истрага. Под истрага се постапките во унгарската Ексим банка, а заемот кон Северна Македонија е еден од случаите што се проверуваат.
Тоа сепак создава политички и репутациски ризик за Владата, особено ако истрагата утврди нерегуларности при одобрувањето на заемот.
Значи ли 4,3 проценти раст дека се живее подобро?
Одговорот зависи од тоа што се мери.
Ако показателите се БДП и просечната плата, економската слика е подобра отколку пред две години. БДП расте со 4,3 проценти, а просечната нето-плата е повисока за околу 15 проценти во однос на јуни 2024 година.
Ако се гледаат инфлацијата и пазарот на труд, сликата исто така е релативно поволна: инфлацијата е сведена на 2,3 проценти на годишно ниво, а невработеноста во вториот квартал од 2026 година изнесува 11,3 проценти.
Но ако мерката се јавниот долг, каматите и долгорочниот фискален товар, сликата е значително помалку убедлива.
Државата има над 10 милијарди евра јавен долг, а само оваа година плаќа 346 милиони евра камати.
ММФ исто така предупредува дека фискалната консолидација треба да продолжи и буџетскиот дефицит постепено да се намалува кон 2 проценти од БДП до 2030 година.
Што покажува пресекот
Бројките затоа не даваат едноставен одговор. Македонската економија денес расте побрзо и просечните плати се повисоки. Но државата истовремено носи поголем номинален долг и значително повисока сметка за камати.
Тврдењето дека Северна Македонија е „подобро место за живеење“ затоа е политичка оценка, а не статистички показател.
Најсилниот аргумент на Владата е растот. Најсилниот аргумент на опозицијата е цената на долгот.
А вистинскиот тест за граѓаните е многу поедноставен: дали растот на нивните приходи е доволно голем за по плаќањето на храната, домувањето, сметките и кредитите да им остануваат повеќе пари отколку пред две години.