Американскиот претседател Доналд Трамп и кинескиот лидер Си Џинпинг демонстрираа необично топли односи за време на државната посета во Вашингтон, но зад воените почести, свечената вечера и пораките за пријателство останаа нерешени главните спорови меѓу двете најголеми светски економии – трговијата, вештачката интелигенција, Тајван и геополитичкото ривалство.
Трамп го пречека Си уште при пристигнувањето во воздухопловната база Ендрус, редок протоколарен гест за американски претседател, а следниот ден Белата куќа организираше церемонија со воени почести и државна вечера.
Двајцата лидери разменија пофалби и зборуваа за потребата од стабилни односи, но по нивните разговори немаше најава за голем договор што би ги решил најтешките прашања меѓу Вашингтон и Пекинг.
Reuters оцени дека посетата била богата со симболика, но ограничена во конкретни резултати.
Трамп лично го пречека Си
Уште пред почетокот на официјалните разговори, вниманието го привлече начинот на кој Трамп го пречека кинескиот лидер.
Американскиот претседател отпатува во воздухопловната база Ендрус за лично да го пречека Си, нешто што американските претседатели ретко го прават за странски лидери. Reuters претходно објави дека Белата куќа го планирала гестот како дел од високото протоколарно ниво на посетата.
Следниот ден Си беше пречекан во Белата куќа со официјална церемонија и воени почести.
Пекинг соопшти дека Си дошол во Вашингтон за да го продолжи дијалогот, да ја прошири соработката и да промовира постабилни односи меѓу двете земји.
Си: Да се избегне „Тукидидовата стапица“
Во своите јавни настапи Си повторно ја употреби „Тукидидовата стапица“ – концептот според кој растот на една нова сила и стравот што тоа го предизвикува кај доминантната сила можат да создадат услови за конфликт.
Пораката на кинескиот лидер беше дека подемот на Кина не мора неизбежно да доведе до судир со Соединетите Држави.
Тој повика конкуренцијата да се одржува во контролирани рамки и повторно ја употреби формулата дека соработката им користи на двете страни, додека конфликтот им штети на двете.
Но зад дипломатскиот јазик остануваат фундаментални разлики.
Вашингтон и Пекинг се натпреваруваат за технолошка предност, глобални пазари, критични минерали и влијание, додека Тајван останува една од најопасните точки на несогласување.
Вештачката интелигенција влезе во центарот на односите
Една од најзначајните теми на средбата беше вештачката интелигенција.
Си рече дека САД и Кина се водечки сили во оваа област и дека, иако меѓу нив постои конкуренција, просторот за соработка е уште поголем.
Кинескиот лидер повика двете земји заеднички да работат против злоупотребата на ВИ и технологијата да остане под човечка контрола.
Темата не беше случајно поставена високо на агендата.
На државната вечера беа поканети некои од највлијателните луѓе во американската технолошка индустрија, меѓу кои директорот на Nvidia, Џенсен Хуанг, Илон Маск и директорката на AMD, Лиса Су. Reuters потврди дека вечерата собра голем број лидери од американската технологија, финансиите и бизнисот.
Нивното присуство ја покажа економската димензија на самитот: ВИ, полупроводниците и технологијата сè повеќе се дел и од националната безбедност и од геополитичката конкуренција.
Трговското примирје купува време
На економски план, Вашингтон и Пекинг не постигнаа сеопфатен договор.
Наместо тоа, постојното трговско примирје беше продолжено за уште два месеца додека продолжуваат преговорите за поширок договор.
Тоа остава отворени прашања поврзани со царините, кинескиот извоз, американските ограничувања за напредни технологии и пристапот до критични минерали.
Особено важни се ретките земни метали.
Кина контролира голем дел од светското производство и преработка на овие минерали, кои се неопходни за електрониката, електричните автомобили и одбранбената индустрија. Reuters пред самитот објави дека зависноста од кинеските ретки минерали го ограничува просторот на Вашингтон за поагресивен трговски притисок врз Пекинг.
Тајван останува црвената линија
Најчувствителното безбедносно прашање останува Тајван.
Пекинг го смета демократски управуваниот остров за дел од Кина и не ја исклучува употребата на сила за воспоставување контрола врз него.
САД немаат формални дипломатски односи со Тајван, но се негов најважен меѓународен поддржувач и снабдувач со оружје.
Си повторно побара прашањето да се третира внимателно.
Јавните изјави по разговорите не покажаа дека е постигнат суштински пробив околу ова прашање.
Од Никсон до Трамп
На државната вечера Си намерно се наврати на историјата.
Тој зборуваше за соработката меѓу Кинезите и Американците во Втората светска војна и за историската посета на претседателот Ричард Никсон на Кина во 1972 година, која го отвори патот за нормализација на односите.
Дури и менито на државната вечера беше поврзано со тој период: Белата куќа соопшти дека бил послужен американски пенлив пијалак од истиот производител што бил дел од историскиот здравичен момент при посетата на Никсон на Кина во 1972 година.
Симболиката беше јасна – Вашингтон и Пекинг сакаа посетата да изгледа како обид за стабилизирање на односите, а не како нова етапа на конфронтација.
Пријателство на сцената, конкуренција зад неа
Трамп зборуваше за пријателството со Си и за можностите за економска соработка, додека кинескиот лидер повика двете сили да најдат нов модел на коегзистенција.
Но ниту церемонијата ниту личната дипломатија не ги отстранија структурните причини за нивното ривалство.
Двете земји се натпреваруваат во вештачката интелигенција и полупроводниците. Вашингтон сака да ја намали зависноста од кинеските критични минерали. Пекинг се противи на американската поддршка за Тајван. Трговските ограничувања остануваат предмет на преговори.
Reuters оцени дека токму контрастот меѓу раскошната посета и отсуството на голем договор е една од главните пораки од самитот.
Во петок Си треба да ја заврши посетата со уште една симболична станица – американскиот Национален архив, каде двајцата лидери се очекува повторно да ја нагласат историјата на односите меѓу САД и Кина.
Вашингтон и Пекинг, барем засега, не ги решија своите најголеми спорови.
Но покажаа дека двете страни сакаат конкуренцијата меѓу најмоќните економски и технолошки сили во светот да остане управувана – наместо да премине во отворен конфликт.