Бегството на Ива Михајлова во Бугарија прерасна во дипломатски спор меѓу Скопје и Софија, откако премиерот Христијан Мицкоски најави дека ќе побара поддршка од партнерите во НАТО и Европската Унија за нејзино враќање во Македонија.
Но, најавата отвори и друго прашање: дали Владата ќе побара ист третман од Унгарија, членка на двете организации, која го одби барањето за екстрадиција на поранешниот премиер Никола Груевски?
На ова прашање, поставено од „Слободен печат“, Владата не даде директен одговор.
„Во врска со Груевски најдобро да прашате во СДСМ“, одговориле од Владата.
Ваквата реакција доаѓа во момент кога Мицкоски остро ја критикува Софија, обвинувајќи ја дека обезбедува прибежиште за лица што се барани од македонското правосудство.
Мицкоски: Партнер во НАТО станува прибежиште за осудени лица
Во интервју за ТВ21, премиерот најави дека случајот со Ива Михајлова и нејзиниот татко ќе биде покренат пред меѓународните партнери.
„Ова ќе биде покренато и на состаноците на НАТО, бидејќи наш партнер во НАТО денес е прибежиште на осудени криминалци и ние очекуваме во најскоро време тие да бидат испорачани на правдата“, рече Мицкоски.
Тој изрази сомневање дека бугарските власти овозможуваат лица со бугарско државјанство да избегнат судски постапки во Македонија.
Според премиерот, Ива Михајлова нелегално ја преминала границата, а Министерството за внатрешни работи истражува како успеала да ја напушти земјата и покрај ограничувањата на нејзиното движење.
Мицкоски смета дека случајот има и политичка заднина, обвинувајќи одредени политички и медиумски кругови во Бугарија дека, во координација со македонската опозиција, се обидуваат да ѝ нанесат штета на неговата влада.
Опозициската СДСМ, пак, бара одговорност од македонските институции за пропустите што овозможиле Михајлова да замине во Бугарија.
Груевски осум години во Унгарија
Споредбата со Никола Груевски произлегува од неговото бегство во Унгарија во ноември 2018 година, кога требаше да започне со издржување затворска казна.
Поранешниот премиер доби политички азил во Будимпешта, а унгарските власти во 2019 година го одбија барањето на Македонија за негова екстрадиција.
Груевски има правосилни пресуди во неколку предмети, меѓу кои деветгодишна затворска казна за „Плацеви на Водно“ и една и пол година затвор во предметот „Насилство во Центар“.
Извршувањето на двегодишната казна во предметот „Тенк“ застари во октомври 2024 година.
Во април годинава дел од медиумите објавија дека Груевски наводно добил унгарско државјанство уште во 2022 година. Меѓутоа, таквата информација не е официјално потврдена од унгарските власти.
За разлика од случајот со Михајлова, каде што бугарското државјанство претставува една од главните правни пречки за екстрадицијата, првичното одбивање на Унгарија да го предаде Груевски беше поврзано со неговиот статус на лице со политички азил.
По политичките промени во Унгарија годинава, повторно беше отворено прашањето за можноста Груевски да биде вратен во Македонија.
Сепак, според „Независен весник“, и покрај најавите за обновување на постапката, ново барање за негова екстрадиција сè уште не било поднесено.
Две држави членки на НАТО, два различни случаи
Иако постојат значајни правни разлики, двата случаи имаат заедничка карактеристика: лица што ги бара македонското правосудство престојуваат во држави кои се сојузници на Македонија во НАТО.
Ива Михајлова е обвинета во постапка за сообраќајна несреќа со смртни последици, а нејзината вина сè уште не е утврдена со судска пресуда.
Нејзиниот татко Симеон Михајлов е осуден во предметот „Детонатор“ и исто така се наоѓа во Бугарија.
Груевски, од друга страна, има повеќе правосилни судски пресуди.
Бугарското Министерство за внатрешни работи потврди дека на 13 октомври добило известување од македонските власти со барање за меѓународна потрага, апсење и екстрадиција на Ива Михајлова.
Софија наведува дека нејзиното бугарско државјанство и законските ограничувања претставуваат пречки за предавањето на македонските власти.
Од Министерството за надворешни работи на Македонија потврдија дека преку дипломатските претставништва преземаат активности за информирање на институциите на Европската Унија, Советот на Европа и други меѓународни организации.
Европската комисија се дистанцира од спорот
Во одговор за ТВ24, Европската комисија соопшти дека не интервенира во билатерални случаи и дека конзуларната помош првенствено е во надлежност на националните власти.
Овој став ги ограничува очекувањата дека Брисел директно ќе се вклучи во решавањето на случајот со Михајлова.
НАТО, пак, е политичко-безбедносен сојуз, а не институција што одлучува за екстрадиција. Таквите барања се решаваат преку националните правосудни органи и применливите меѓународни договори.
Оттука, најавата на Мицкоски за покренување на случајот пред сојузниците претставува дипломатски обид за притисок, но не и механизам што може автоматски да обезбеди предавање на бараните лица.
Правдата и дипломатските односи на нов тест
Случајот со Михајлова дополнително ги оптоварува односите меѓу Македонија и Бугарија во период кога двете држави се обидуваат да го обноват дијалогот за деблокирање на македонските евроинтеграции.
Истовремено, прашањето за Груевски ја враќа во јавноста темата за одговорноста на институциите да обезбедат извршување на правосилните судски пресуди, без оглед на политичката припадност на осудените лица.
За Мицкоски, предизвикот е како да обезбеди меѓународна поддршка за барањата кон Софија, а истовремено да одговори зошто Владата не најавува идентичен дипломатски пристап кон Будимпешта.
Засега, од Владата нема потврда дека премиерот планира случајот со Груевски да го постави пред НАТО или Европската Унија.
Така, додека Скопје најавува дипломатска офанзива за враќање на Михајлови, останува отворено прашањето дали истите дипломатски механизми ќе бидат искористени и за поранешниот премиер кој речиси осум години престојува во Унгарија.