Српската Управа за дијаспора од 2023 година исплатила најмалку 250.000 евра на организации во Северна Македонија, Босна и Херцеговина и Србија, од кои дел јавно го поддржуваат претседателот Александар Вучиќ и Српската напредна партија, промовираат проруски ставови или националистички и конзервативни кампањи, покажува истражување на БИРН.
Меѓу корисниците на средствата се и неколку организации на српската заедница во Северна Македонија.
Српското Министерство за надворешни работи и Управата за дијаспора не одговориле на барањата на БИРН за коментар.
Поддршка за Вучиќ во Куманово
Во мај годинава, додека во Белград се одржувал масовен студентски антивладин протест, во Куманово неколку стотици етнички Срби учествувале на собир во поддршка на Вучиќ.
Учесниците носеле маици со слоганот на СНС „Србија победува“, а собирот го организирало здружението „Мир, слога, стабилност“.
Името на организацијата потсетува на изборниот слоган на СНС од 2022 година – „Мир, стабилност, Вучиќ“.
Претседателката на здружението Маја Денковска тогаш изјавила дека целта на собирот е да му се даде поддршка на Вучиќ.
Според податоците што ги анализирал БИРН, 38 дена претходно здружението добило околу 3.400 евра од Управата за дијаспора за проекти поврзани со православието, а подоцна уште околу 2.500 евра за иницијатива за зачувување на кирилицата.
БИРН наведува и дека здружението во април минатата година организирало бесплатен превоз и сендвичи за луѓе од Куманово кои патувале на провладин собир во Белград.
84.500 евра за Српскиот културен центар во Скопје
Најголема сума меѓу организациите наведени во Северна Македонија добил Српскиот културен центар – Скопје.
Според истражувањето, центарот од 2023 година добил 84.500 евра.
БИРН наведува дека претседателката Василка Китановиќ редовно споделувала содржини на СНС.
Таа не одговорила на барањето за коментар.
Здружение од Битола добило 21.300 евра
Заедницата на Србите во Македонија – Битола од 2023 година добила 21.300 евра од Управата за дијаспора.
Нејзиниот претседател Зоран Жугиќ јавно ги критикувал студентските протести во Србија и организацијата за набљудување на изборите ЦРТА, а БИРН наведува дека споделувал и содржини со кои се негира геноцидот во Сребреница.
Жугиќ негира дека грантовите биле наменети за политички цели.
„Станува збор исклучиво за проекти поврзани со културата, фолклорот, одбележувањето историски датуми, спортските настани и слични активности што немаат никаква врска со политичките случувања“, изјавил тој.
Пари и за организации во Србија
Истражувањето покажува дека средства добивале и организации регистрирани во Србија што работат со дијаспората.
Белградскиот центар за образование и развој на младите – ЦЕРОБ добил речиси 34.000 евра за младински кампови.
ЦИНС претходно објави дека активисти на СНС кои работеле на терен со гласачи добивале готовина во канцелариите на оваа организација.
Здружението на студентите на Република Српска во Србија добило два гранта во вкупна вредност од 13.600 евра. Членови на организацијата претходно биле снимени во телефонски центар на СНС за време на локалните избори во Нови Сад.
Финансирање и во Република Српска
Во Босна и Херцеговина, БИРН идентификувал организации што добивале српски државни средства, а истовремено промовирале проруски, националистички или анти-ЛГБТК+ ставови.
Бањалучкото здружение „Србско сабрање Баштионик“ добило околу 34.000 евра од 2023 до 2025 година за шест проекти.
Организацијата годинава повикала на одбележување во чест на осудениот воен злосторник Ратко Младиќ, нарекувајќи го „нашиот генерал“.
БИРН наведува дека организацијата учествувала и во активности за рехабилитација на четничкото движење и соработувала со рускиот државно финансиран медиум РТ Балкан.
Прашање за критериумите, не само за корисниците
Истражувањето не утврдува дека секој грант бил доделен директно за партиско-политички активности. Дел од организациите наведуваат дека парите биле наменети за култура, јазик, традиција и работа со дијаспората.
Но БИРН го отвора прашањето според кои критериуми српската држава ги избира корисниците и како се контролира трошењето на јавните средства кога дел од нивните раководители или активности имаат јасна политичка содржина.
Аналитичарите цитирани во истражувањето повикуваат на поголема транспарентност во доделувањето, надзорот и оценувањето на проектите.