Додека демонстранти палат пластични столчиња и контејнери и напаѓаат банкарски филијали во центарот на Тирана, албанскиот премиер Еди Рама се соочува со повици за политички промени не само од опозицијата и улицата, туку и од сопствената партија.
Во отворено писмо објавено во петокот вечерта, пратеничката на Социјалистичката партија Елиса Спиропали го повика Рама да ги погледне протестите од перспектива на граѓаните кои се чувствуваат незастапени и игнорирани од институциите.
Нејзината порака до премиерот дојде по четири дена демонстрации што започнаа како студентско незадоволство, а прераснаа во пошироки антивладини протести.
„Еди, замисли се себеси како демонстрант, среде протестот, меѓу луѓето што излегле на улица затоа што се чувствуваат неслушнати, незастапени, изневерени и уморни“, напиша Спиропали.
Таа предупреди дека протестите не се само последица на непосредните барања на студентите, туку и на наталоженото незадоволство од начинот на управување со државата.
Спиропали: Не е доволно да се изгаснат пожарите, мора да се реши кризата
Во писмото, Спиропали го осуди насилството, но истовремено оцени дека полициските интервенции не можат да бидат единствениот одговор на политичката криза.
„Насилството не може да биде патот за политички промени. Но, ниту гаснењето на пожарот може да биде одговор на кризата“, напиша таа.
Според Спиропали, протестите откриваат подлабоки проблеми во односот меѓу институциите и граѓаните, вклучувајќи ја недовербата во правосудството, политичкото влијание врз јавната администрација и нееднаквите економски можности.
Таа ги повика Рама и неговата влада да преземат политичка одговорност и да отворат вистински дијалог со граѓаните.
„Понуди политичко решение. Без табуа, без граници и без страв. Излези пред граѓаните“, порача Спиропали.
Пратеничката оцени дека довербата во институциите не може да се врати само со изјави и ветувања, туку со конкретни одлуки што ќе покажат подготвеност за промени.
Порака од сопствената партија: 82 мандата не значат неограничена власт
Еден од најзначајните делови од писмото се однесува на политичката одговорност на Социјалистичката партија, која располага со 82 пратенички мандата.
Спиропали предупреди дека парламентарното мнозинство не ја ослободува власта од обврската да одговара пред сите граѓани, вклучително и пред оние што не гласале за неа.
„Осумдесет и два мандата не се мандат да не се дава отчет. Тие се одговорност да се управува и за оние што не гласале за нас“, напиша таа.
Според неа, Социјалистичката партија мора да спроведе внатрешни промени, да овозможи поголема конкуренција меѓу своите членови и да отвори простор за нова генерација политички лидери.
Таа побара вистински внатрепартиски избори, поголема улога на заслугите при изборот на функционерите и намалување на зависноста на институциите од партиските структури.
„Мора да преминеме од култура на поединецот кон култура на институцијата“, порача Спиропали.
Нејзината порака претставува јавен повик за преиспитување на начинот на кој функционира партијата предводена од Рама.
Предвремени избори како можност за излез од кризата
Спиропали отиде чекор понатаму, наведувајќи дека ниту политичката промена на власта ниту новите избори не треба однапред да бидат исклучени како можни решенија.
„Ниту политичката смена на власта не треба да биде табу. Ниту новите избори не треба да се гледаат како закана, доколку станат дел од демократско решение“, напиша таа.
Пратеничката предложи широк национален дијалог за изборните и институционалните реформи, раздвојување на партијата од државата и намалување на политичкото влијание врз јавните институции.
Меѓу нејзините предлози е и промена на изборниот систем со цел пратениците да имаат поголема одговорност пред граѓаните, наместо нивната политичка иднина да зависи претежно од партиското раководство.
Таа оцени дека реформите мора да започнат од самата владејачка партија.
„Партија што не знае да се промени однатре, набргу ќе биде принудена да се промени однадвор“, предупреди Спиропали.
Нови пожари и инциденти на улиците на Тирана
Додека се објавуваше писмото, протестите продолжија во повеќе делови од албанската престолнина.
Според известувањето на телевизијата „Топ чанел“ од петокот вечерта, демонстрантите биле распоредени низ центарот на градот, каде што се регистрирани нови инциденти.
По оштетувањето на една банкарска филијала, групи демонстранти запалиле повеќе контејнери за отпад.
Во друг дел од центарот собрале пластични столчиња од јавните простори и ги запалиле, предизвикувајќи голем оган.
Новите инциденти се продолжение на протестите што започнаа на 13 октомври, кога студентското незадоволство прерасна во судири со полицијата.
Во претходните денови беа нападнати министерства, банки, деловни објекти и други јавни институции.
Полицијата употребуваше солзавец и водени топови за растерување на демонстрантите, додека медиумите известуваа за повредени лица и бројни приведувања.
Насилството ја продлабочи политичката дебата околу одговорноста на организаторите на протестите, полициските интервенции и реакцијата на Владата.
Бериша повикува на масовни протести
Опозицискиот лидер Сали Бериша, поранешен претседател и премиер на Албанија, ги повика граѓаните, родителите, бизнисите и албанската дијаспора да им се придружат на студентите и средношколците.
Во своето обраќање, Бериша ја обвини полицијата за прекумерна употреба на сила и за насилство врз младите демонстранти.
Тој тврди дека стотици лица биле приведени и дека дел од демонстрантите биле повредени при полициските интервенции.
Бериша ги повика поддржувачите на Демократската партија и граѓаните од другите делови на Албанија да дојдат во Тирана и да покажат солидарност со студентите.
Неговите тврдења за размерите на полициското насилство не се независно потврдени во доставените извештаи.
Рама одбива оставка, притисокот за дијалог расте
Премиерот Еди Рама претходно ја отфрли можноста да поднесе оставка, нагласувајќи дека владите се менуваат преку демократски избори, а не преку насилство.
Тој изрази подготвеност за разговори со студентите и разгледување на нивните легитимни барања, но ги обвини политичките противници за злоупотреба на протестите.
Писмото на Спиропали внесува нов елемент во кризата бидејќи барањето за промени повеќе не доаѓа исклучиво од опозицијата.
За разлика од Бериша, кој ги повикува граѓаните на продолжување на протестите, Спиропали инсистира на институционално и политичко решение што би вклучувало реформи и можност за нови избори.
Нејзиниот повик не претставува формално барање за оставка на Рама, но го доведува во прашање досегашниот начин на владеење и бара промена на политичкиот пристап.
Со протестите што продолжуваат и растечките повици за дијалог, Рама се соочува со предизвик истовремено да воспостави јавен ред и да одговори на барањата за политичка и институционална одговорност.